# A sense of self (ఆత్మభావన)

- Link: https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/
- Published: 2026-09-10T19:00:53+05:30
- Author: MAHENDRA MANCHIKALAPATI

## స్వీయ అవగాహన (ఆత్మభావన): స్వయం వర్ణన నుండి స్వయం నియంత్రణ వరకు సమగ్ర విశ్లేషణ

 * [1. పరిచయం మరియు స్వీయ అవగాహన భావన (Introduction and Concept of Sense of Self)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#1-పరిచయం-మరియు-స్వీయ-అవగాహన-భావన-introduction-and-concept-of-sense-of-self)
 * [2. స్వీయ వర్ణన మరియు స్వీయ గుర్తింపు (Self-Description and Self-Recognition)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#2-స్వీయ-వర్ణన-మరియు-స్వీయ-గుర్తింపు-self-description-and-self-recognition)
 * [3. ఆత్మభావన మరియు ఆత్మగౌరవం (Self-Concept and Self-Esteem)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#3-ఆత్మభావన-మరియు-ఆత్మగౌరవం-self-concept-and-self-esteem)
 * [4. సామాజిక పోలిక (Social Comparison)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#4-సామాజిక-పోలిక-social-comparison)
 * [5. అంతర్గతీకరణ మరియు స్వయం నియంత్రణ (Internalization and Self-Control)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#5-అంతర్గతీకరణ-మరియు-స్వయం-నియంత్రణ-internalization-and-self-control)
 * [6. ముగింపు మరియు విద్యాపరమైన ప్రాముఖ్యత (Conclusion & Educational Implications)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#6-ముగింపు-మరియు-విద్యాపరమైన-ప్రాముఖ్యత-conclusion-educational-implications)
 * [Practice Quiz](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#practice-quiz)
 * [Related Pages](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#related)
    - [Language development ( భాషాభివృద్ధి)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#3-language-development-భాషాభివృద్ధి)
    - [Moral Development (నైతిక వికాసం)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/a-sense-of-self/#4-moral-development-నైతిక-వికాసం)

## **1. పరిచయం మరియు స్వీయ అవగాహన భావన (Introduction and Concept of Sense of Self)**

విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర పరిధిలో ‘స్వీయ అవగాహన’ (Sense of Self / Self-Knowledge)
అనేది ఒక వ్యక్తి తన గురించి తాను కలిగి ఉండే సంపూర్ణ అవగాహనను సూచిస్తుంది. ఇది కేవలం
ఒక ఏకశిలా సదృశ్యమైన భావన మాత్రమే కాదు; ఒక వ్యక్తి తన ఆలోచనలు, సామర్థ్యాలు, భావోద్వేగాలు
మరియు ప్రవర్తనలను సమగ్రంగా విశ్లేషించుకునే బహుముఖీనమైన ప్రక్రియ. ఆరోగ్యకరమైన స్వీయ
అవగాహన అనేది విద్యార్థి తన జీవితాన్ని అర్థవంతంగా, సంపూర్ణంగా గడపడానికి ప్రాథమిక 
ఉత్ప్రేరకంలా పనిచేస్తుంది.

శిశు వికాస క్రమంలో స్వీయ అవగాహన అనేది ఒక క్రమబద్ధమైన పరిణామం. ఇందులో అంతర్భాగమైన
మరియు పరస్పర సంబంధం కలిగిన 7 ముఖ్య అంశాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి:

 * స్వీయ వర్ణన (Self-Description)
 * స్వీయ గుర్తింపు (Self-Recognition)
 * ఆత్మభావన (Self-Concept)
 * ఆత్మగౌరవం (Self-Esteem)
 * సామాజిక పోలిక (Social Comparison)
 * అంతర్గతీకరణ (Internalization)
 * స్వీయ నియంత్రణ (Self-Control).

## **2. స్వీయ వర్ణన మరియు స్వీయ గుర్తింపు (Self-Description and Self-Recognition)**

**స్వీయ వర్ణన (Self-Description):** ఒక వ్యక్తి తనను తాను ఒక ప్రత్యేక అస్తిత్వం కలిగిన
వ్యక్తిగా వర్ణించుకోవడాన్ని స్వీయ వర్ణన అంటారు. ఈ ప్రక్రియలో తల్లిదండ్రులు, కుటుంబ
సభ్యులు మరియు సామాజిక సమూహాలు ఒక ‘సామాజిక ప్రతిబింబం’ (Social Mirror) వలె పనిచేస్తాయి.
వారి నుండి లభించే ఫీడ్‌బ్యాక్ ద్వారా వ్యక్తి తన బలాలను గుర్తించి, తన బలహీనతలను అధిగమించే
దిశగా అడుగులు వేస్తాడు.

**స్వీయ గుర్తింపు (Self-Recognition):** ఇది ఒక వ్యక్తి తన ఉనికిని తాను మేధోపరంగా
మరియు భావోద్వేగపరంగా గుర్తించే స్థితి. మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తల విశ్లేషణ ప్రకారం,
స్వీయ గుర్తింపు మూడు ప్రధాన ఆయామాలలో వ్యక్తమవుతుంది:

 1. **వ్యక్తిగత అభిప్రాయం:** తన గురించి తాను కలిగి ఉండే స్వీయ అంచనా.
 2. **సామర్థ్యాల అవగాహన:** తన నైపుణ్యాలు మరియు శారీరక, మానసిక సామర్థ్యాలపై స్పష్టమైన
    అవగాహన కలిగి ఉండటం.
 3. **అంతర్గత లక్షణాలు మరియు నైతిక తీర్పులు:** వ్యక్తి కేవలం బాహ్య రూపానికే పరిమితం
    కాకుండా, తన ప్రవర్తనలోని నైతికతను విశ్లేషించుకోవడం. ఈ దశలోనే వ్యక్తి తన ‘ఆదర్శ 
    స్వీయ’ (Ideal Self) నిర్మాణానికి పునాది వేసుకుంటాడు.

స్వీయ గుర్తింపు అనేది కేవలం వ్యక్తిగత అవసరమే కాదు, అది సామాజిక గుర్తింపు కోసం ప్రతి
మానవునిలో ఉండే ప్రాథమిక మానసిక కోరిక.

## **3. ఆత్మభావన మరియు ఆత్మగౌరవం (Self-Concept and Self-Esteem)**

**ఆత్మభావన / స్వీయ భావన (Self-Concept):** ఆత్మభావన అనేది ఒక వ్యక్తి తన గురించి తాను
నమ్మే అంశాల సమాహారం. బౌమీస్టర్ (Baumeister, 1999) దీనిని నిర్వచిస్తూ, “ఆత్మభావన 
అంటే ఒక వ్యక్తి తన గురించి తాను కలిగి ఉండే నమ్మకాల జ్ఞానాత్మక నిర్మాణం” (Self-concept
is the individual’s belief about himself/herself) అని పేర్కొన్నారు.

విద్యార్థి యొక్క ఆత్మభావన నిర్మాణంలో ఉపాధ్యాయుల అంచనాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. దీనినే**‘
పిగ్మాలియన్ ప్రభావం’ (Pygmalion Effect)** అంటారు. రోసెంతల్ మరియు జాకబ్సన్ (1968)
తమ పరిశోధన ద్వారా నిరూపించినట్లుగా, ఉపాధ్యాయులు విద్యార్థులపై ఉంచే సానుకూల అంచనాలు
వారి మేధోవికాసానికి (IQ) మరియు ఆత్మభావన పెంపొందడానికి దారితీస్తాయి. ఉపాధ్యాయుల ప్రోత్సాహం
ఒక సానుకూల సామాజిక అద్దంలా పనిచేసి, విద్యార్థి తనను తాను సమర్థుడిగా భావించేలా చేస్తుంది.

**ఆత్మగౌరవం / స్వీయ గౌరవం (Self-Respect / Self-Esteem):** ఆత్మభావన అనేది ‘నమ్మకం’
అయితే, ఆత్మగౌరవం అనేది తన గురించి తాను చేసుకునే ‘విలువ ఆధారిత మూల్యాంకనం’. ఇది వ్యక్తి
యొక్క మానసిక దృఢత్వాన్ని నిర్ధారిస్తుంది.

పిల్లల్లో ఆరోగ్యకరమైన ఆత్మగౌరవాన్ని పెంపొందించడానికి 6 వ్యూహాలు:

 1. ప్రతికూల ఆలోచనల స్థానంలో సానుకూల ఆలోచనలను నిరంతరం ప్రేరేపించడం.
 2. ఆత్మగౌరవం కలిగి ఉండటంతో పాటు ఇతరుల గౌరవాన్ని మన్నించే సంస్కృతిని అలవాటు చేయడం.
 3. సద్విమర్శలు మరియు చర్చల ద్వారా తనలోని బలహీనతలను సానుకూలంగా అధిగమించడం.
 4. బాహ్య ఆధారిత గుర్తింపు (External dependency) పై కాకుండా, స్వయం గుర్తింపుపై దృష్టి
    సారించడం.
 5. తనలోని విశిష్టతలను గుర్తిస్తూ తనకు తాను విలువనిచ్చుకోవడం.
 6. తనను తాను తక్కువ చేసుకునే ‘ఆత్మన్యూనత’ (Self-deprecation) ధోరణిని నివారించడం.

## **4. సామాజిక పోలిక (Social Comparison)**

సామాజిక పోలిక అనగా ఒక వ్యక్తి తన సామర్థ్యాలను మరియు అభిప్రాయాలను ఇతరులతో పోల్చుకుని
తన స్థితిని అంచనా వేసుకోవడం.

**బ్లాంటన్ పరిశోధన (Blanton’s Research):** సామాజిక పోలిక ప్రభావం వ్యక్తి సాధనా స్థాయిపై
క్రింది విధంగా ఉంటుంది:

 * **తక్కువ సామర్థ్యం ఉన్నవారితో పోలిక:** దీనివల్ల తాత్కాలిక సంతృప్తి కలిగినప్పటికీ,
   సాధనా స్థాయి తగ్గే ప్రమాదం ఉంది.
 * **ఎక్కువ సామర్థ్యం ఉన్నవారితో పోలిక:** మెరుగైన నైపుణ్యం ఉన్నవారిని చూసి నేర్చుకోవాలనే
   ప్రేరణ కలగడం వల్ల సాధనా స్థాయి పెరుగుతుంది.

అయితే, సామాజిక పోలిక ప్రతికూల ప్రభావాలను కూడా చూపుతుంది. ఉదాహరణకు, **వయోపరిమితి 
దాటిన అభ్యాసకులు (Overage Learners)** తరగతిలో తమ కంటే చిన్నవారితో కలిసి చదువుతున్నప్పుడు‘
మేము వెనుకబడిపోయాము’ అనే తీవ్రమైన ఆత్మన్యూనతకు మరియు సామాజిక అవమానానికి (Social 
stigma) గురవుతారు. ఇటువంటి సందర్భాలలో సామాజిక పోలిక వారి ఆత్మగౌరవాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.
కావున, ఉపాధ్యాయులు ఇటువంటి విద్యార్థుల పట్ల సున్నితంగా వ్యవహరిస్తూ, సామాజిక పోలికను
నిర్మాణాత్మక ప్రేరణగా మార్చాలి.

## **5. అంతర్గతీకరణ మరియు స్వయం నియంత్రణ (Internalization and Self-Control)**

**అంతర్గతీకరణ (Internalization):** సమాజంలోని ఆదర్శాలు, విలువలనూ మరియు వైఖరులను తన
వ్యక్తిత్వంలో అంతర్భాగం చేసుకోవడాన్ని అంతర్గతీకరణ అంటారు. ఉపాధ్యాయులు మరియు పెద్దలు
ప్రదర్శించే ఆదర్శవంతమైన ప్రవర్తన (Role model behavior) విద్యార్థులలో ఈ ప్రక్రియను
వేగవంతం చేస్తుంది.

**స్వీయ నియంత్రణ (Self-Control):** దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాల సాధన కోసం తక్షణ కోరికలను,
భావోద్వేగాలను నియంత్రించుకోవడాన్ని స్వీయ నియంత్రణ అంటారు.

మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త డక్‌వర్త్ (Duckworth) పరిశోధనల ప్రకారం, **“విద్యా మరియు 
జీవిత విజయాలలో ఐక్యూ (IQ) కంటే స్వీయ నియంత్రణే (Self-control) అత్యంత కీలకమైన పాత్ర
పోషిస్తుంది”**. విద్యార్థులలో భావోద్వేగ పరిపక్వతను మరియు స్వీయ నియంత్రణను పెంపొందించడానికి
తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని కల్పించాలి.

## **6. ముగింపు మరియు విద్యాపరమైన ప్రాముఖ్యత (Conclusion & Educational Implications)**

ఆరోగ్యకరమైన స్వీయ అవగాహన అనేది విద్యార్థి యొక్క సమగ్ర మూర్తిమత్వ వికాసానికి (Well-
rounded personality) పునాది. స్వీయ వర్ణన నుండి స్వీయ నియంత్రణ వరకు గల ప్రతి దశ విద్యార్థిని
ఒక బాధ్యతాయుతమైన సామాజిక జీవిగా తీర్చిదిద్దుతుంది. విద్యార్థులలో ఆత్మగౌరవాన్ని పెంపొందిస్తూ,
సామాజిక పోలికల వల్ల కలిగే ప్రతికూలతలను తగ్గిస్తూ, స్వీయ నియంత్రణను ప్రోత్సహించే 
విద్యా విధానం అత్యంత ఆవశ్యకం. ఇది కేవలం విద్యా విజయాలకే కాక, విద్యార్థి యొక్క సామాజిక
సామర్థ్యానికి మరియు భావోద్వేగ స్థిరత్వానికి హామీ ఇస్తుంది.

## Practice Quiz

### ప్రశ్నల పట్టిక (Questions)

 సమాధానం ఇచ్చినవి

 దాటవేసినవి

 చూడనివి

 _The Curiosi.com_ Magic Vault APTET/CTET – A sense of self

  00:00

## Related Pages

### 󠀁[Language development ( భాషాభివృద్ధి)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/language-development/)󠁿

### 󠀁[Moral Development (నైతిక వికాసం)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/moral-development/)󠁿

 Title

 [ASUS Vivobook 16 (2026),AMD Ryzen AI 5 330,AMD Radeon iGPU,16GB R…](https://www.amazon.in/dp/B0H5QTDX5N?tag=thecuriosi10b-21)

 [ASUS Vivobook Go 15 (2026),AMD Ryzen 5 7520U,AMD Radeon iGPU,16GB…](https://www.amazon.in/dp/B0BTCZZN5N?tag=thecuriosi10b-21)

 [ASUS Vivobook 15, Smartchoice,Intel Core i5 13th Gen 13420H,16GB …](https://www.amazon.in/dp/B0DTYKLHYC?tag=thecuriosi10b-21)

 [ASUS Vivobook Go 15 (2026),AMD Ryzen 3 30,AMD Radeon iGPU,8GB RAM…](https://www.amazon.in/dp/B09BB6DTW9?tag=thecuriosi10b-21)

 [ASUS Vivobook Go 14 (2026),AMD Ryzen 3 30 Processor,AMD Radeon iG…](https://www.amazon.in/dp/B09BB76YXG?tag=thecuriosi10b-21)

 Thumbnail

 [⌊ASUS Vivobook 16 (2026),AMD Ryzen AI 5 330,AMD Radeon iGPU,16GB RAM,512GB SSD,FHD+,16"(40 cm), Windows 11 Home,M365 Basic(1 Year),Office 2024,Cool Silver,1.88 Kg,M1607KA-MB269WS, Thin & Light Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H5QTDX5N?tag=thecuriosi10b-21)

 [⌊ASUS Vivobook Go 15 (2026),AMD Ryzen 5 7520U,AMD Radeon iGPU,16GB RAM,512GB SSD,FHD,15.6"(39.6 cm),Windows 11 Home,M365 Basic(1Y),Office 2024,Mixed Black,1.63 Kg,E1504FA-BQ2490WS,Thin & Light Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B0BTCZZN5N?tag=thecuriosi10b-21)

 [⌊ASUS Vivobook 15, Smartchoice,Intel Core i5 13th Gen 13420H,16GB RAM, 512GB SSD, FHD 15.6",Windows 11, Office Home 2024, Quiet Blue, 1.70 kg, X1502VA-BQ836WS,Intel UHD iGPU, M365 Basic (1Year)* Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B0DTYKLHYC?tag=thecuriosi10b-21)

 [⌊ASUS Vivobook Go 15 (2026),AMD Ryzen 3 30,AMD Radeon iGPU,8GB RAM,512GB SSD,FHD,15.6"(39.6 cm),Windows 11 Home,M365 Basic(1 Year),Office 2024,Green Gray,1.63 Kg,E1504FA-BQ2117WS,Thin & Light Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B09BB6DTW9?tag=thecuriosi10b-21)

 [⌊ASUS Vivobook Go 14 (2026),AMD Ryzen 3 30 Processor,AMD Radeon iGPU,8GB RAM,512GB SSD,FHD,14" (35.5 cm),Windows 11,M365 Basic(1Y)* Office 2024,Cool Silver,1.38 Kg,E1404FA-EB1224WS,Thin & Light Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B09BB76YXG?tag=thecuriosi10b-21)

 Price

 ₹85,990

 ₹71,000

 ₹64,990

 ₹58,990

 ₹48,990

 More information

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H5QTDX5N?tag=thecuriosi10b-21)

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0BTCZZN5N?tag=thecuriosi10b-21)

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0DTYKLHYC?tag=thecuriosi10b-21)

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B09BB6DTW9?tag=thecuriosi10b-21)

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B09BB76YXG?tag=thecuriosi10b-21)

 Title

 [ASUS Vivobook 16 (2026),AMD Ryzen AI 5 330,AMD Radeon iGPU,16GB R…](https://www.amazon.in/dp/B0H5QTDX5N?tag=thecuriosi10b-21)

 Thumbnail

 [⌊ASUS Vivobook 16 (2026),AMD Ryzen AI 5 330,AMD Radeon iGPU,16GB RAM,512GB SSD,FHD+,16"(40 cm), Windows 11 Home,M365 Basic(1 Year),Office 2024,Cool Silver,1.88 Kg,M1607KA-MB269WS, Thin & Light Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H5QTDX5N?tag=thecuriosi10b-21)

 Price

 ₹85,990

 More information

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H5QTDX5N?tag=thecuriosi10b-21)

 Title

 [ASUS Vivobook Go 15 (2026),AMD Ryzen 5 7520U,AMD Radeon iGPU,16GB…](https://www.amazon.in/dp/B0BTCZZN5N?tag=thecuriosi10b-21)

 Thumbnail

 [⌊ASUS Vivobook Go 15 (2026),AMD Ryzen 5 7520U,AMD Radeon iGPU,16GB RAM,512GB SSD,FHD,15.6"(39.6 cm),Windows 11 Home,M365 Basic(1Y),Office 2024,Mixed Black,1.63 Kg,E1504FA-BQ2490WS,Thin & Light Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B0BTCZZN5N?tag=thecuriosi10b-21)

 Price

 ₹71,000

 More information

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0BTCZZN5N?tag=thecuriosi10b-21)

 Title

 [ASUS Vivobook 15, Smartchoice,Intel Core i5 13th Gen 13420H,16GB …](https://www.amazon.in/dp/B0DTYKLHYC?tag=thecuriosi10b-21)

 Thumbnail

 [⌊ASUS Vivobook 15, Smartchoice,Intel Core i5 13th Gen 13420H,16GB RAM, 512GB SSD, FHD 15.6",Windows 11, Office Home 2024, Quiet Blue, 1.70 kg, X1502VA-BQ836WS,Intel UHD iGPU, M365 Basic (1Year)* Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B0DTYKLHYC?tag=thecuriosi10b-21)

 Price

 ₹64,990

 More information

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0DTYKLHYC?tag=thecuriosi10b-21)

 Title

 [ASUS Vivobook Go 15 (2026),AMD Ryzen 3 30,AMD Radeon iGPU,8GB RAM…](https://www.amazon.in/dp/B09BB6DTW9?tag=thecuriosi10b-21)

 Thumbnail

 [⌊ASUS Vivobook Go 15 (2026),AMD Ryzen 3 30,AMD Radeon iGPU,8GB RAM,512GB SSD,FHD,15.6"(39.6 cm),Windows 11 Home,M365 Basic(1 Year),Office 2024,Green Gray,1.63 Kg,E1504FA-BQ2117WS,Thin & Light Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B09BB6DTW9?tag=thecuriosi10b-21)

 Price

 ₹58,990

 More information

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B09BB6DTW9?tag=thecuriosi10b-21)

 Title

 [ASUS Vivobook Go 14 (2026),AMD Ryzen 3 30 Processor,AMD Radeon iG…](https://www.amazon.in/dp/B09BB76YXG?tag=thecuriosi10b-21)

 Thumbnail

 [⌊ASUS Vivobook Go 14 (2026),AMD Ryzen 3 30 Processor,AMD Radeon iGPU,8GB RAM,512GB SSD,FHD,14" (35.5 cm),Windows 11,M365 Basic(1Y)* Office 2024,Cool Silver,1.38 Kg,E1404FA-EB1224WS,Thin & Light Laptop⌉](https://www.amazon.in/dp/B09BB76YXG?tag=thecuriosi10b-21)

 Price

 ₹48,990

 More information

 [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B09BB76YXG?tag=thecuriosi10b-21)

Share this