# Behaviourism – Fundamental concepts and Applications - Link: https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/ - Published: 2026-09-12T18:54:41+05:30 - Author: MAHENDRA MANCHIKALAPATI ## ప్రవర్తనావాదం (Behaviourism): పునాది భావనలు మరియు విద్యా అన్వయాలు – సమగ్ర అధ్యయన నివేదిక * [ప్రవర్తనావాదం (Behaviourism): పునాది భావనలు మరియు విద్యా అన్వయాలు – సమగ్ర అధ్యయన నివేదిక](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#ప్రవర్తనావాదం-behaviourism-పునాది-భావనలు-మరియు-విద్యా-అన్వయాలు-సమగ్ర-అధ్యయన-నివేదిక) - [1. పరిచయం (Introduction to Behaviourism)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#1-పరిచయం-introduction-to-behaviourism) - [2. పునాది భావనలు: ఉద్దీపన – ప్రతిస్పందన (Core Concepts: S-R Framework)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#2-పునాది-భావనలు-ఉద్దీపన-ప్రతిస్పందన-core-concepts-s-r-framework) - [3. ప్రధాన సిద్ధాంతకర్తలు మరియు ప్రయోగాలు (Key Theorists and Experiments)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#3-ప్రధాన-సిద్ధాంతకర్తలు-మరియు-ప్రయోగాలు-key-theorists-and-experiments) * [3.1 ఇవాన్ పావ్లోవ్ – శాస్త్రీయ నిబంధనం (Classical Conditioning)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#3-1-ఇవాన్-పావ్లోవ్-శాస్త్రీయ-నిబంధనం-classical-conditioning) * [3.2 బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్ – కార్యసాధక నిబంధనం (Operant Conditioning)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#3-2-బి-ఎఫ్-స్కిన్నర్-కార్యసాధక-నిబంధనం-operant-conditioning) * [3.3 ఎడ్వర్డ్ థార్న్‌డైక్ – యత్నదోష సిద్ధాంతం (Trial and Error Theory)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#3-3-ఎడ్వర్డ్-థార్న్-డైక్-యత్నదోష-సిద్ధాంతం-trial-and-error-theory) - [4. విద్యా మరియు తరగతి గది అన్వయాలు (Pedagogical and Classroom Applications)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#4-విద్యా-మరియు-తరగతి-గది-అన్వయాలు-pedagogical-and-classroom-applications) - [5. ప్రవర్తనావాదం – ప్రయోజనాలు మరియు పరిమితులు (Advantages and Limitations)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#5-ప్రవర్తనావాదం-ప్రయోజనాలు-మరియు-పరిమితులు-advantages-and-limitations) * [Practice Time:](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#practice-time) * [Related Pages:](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#r) - [Perspectives on Cognitive Development – Piaget and Vygotsky (జ్ఞానాత్మక అభివృద్ధిపై దృక్కోణాలు – పియాజెట్ మరియు వైగోట్స్కీ)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#r-1) - [Concept formation: Meaning of Concept, Concept formation – Bruner, Piaget (భావన నిర్మాణం: భావన యొక్క అర్థం, భావన నిర్మాణం – బ్రూనర్, పియాజెట్)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#concept-formation-meaning-of-concept-concept-formation-bruner-piaget-భావన-నిర్మాణం-భావన-యొక్క-అర్థం-భావన-నిర్మాణం-బ్రూనర్-పియాజెట్) - [Processes of Learning Content: Learning Processes among children-Cognitive theories – How do children learn? (అభ్యసన ప్రక్రియలు: పిల్లలలో అభ్యసన ప్రక్రియలు-ప్రజ్ఞా సిద్ధాంతాలు – పిల్లలు ఎలా నేర్చుకుంటారు?)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/behaviourism-fundamental-concepts-and-applications/#r-1-2) ### 1. పరిచయం (Introduction to Behaviourism) 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో ప్రవర్తనావాదం ఒక విప్లవాత్మక దృక్పథంగా ఆవిర్భవించింది. జె.బి. వాట్సన్ (John B. Watson) ఈ వాదానికి పునాది వేస్తూ, మనస్తత్వశాస్త్రం అనేది కేవలం పరిశీలించదగిన మరియు కొలవదగిన బాహ్య ప్రవర్తనను మాత్రమే అధ్యయనం చేయాలని ప్రతిపాదించారు. **ప్రవర్తనావాదం యొక్క ప్రాథమిక లక్షణాలు:** * **అంతర్నిరీక్షణ తిరస్కరణ (Rejection of Introspection):** ప్రవర్తనావాదం వ్యక్తి యొక్క అంతర్గత మానసిక ప్రక్రియలను లేదా ఆత్మాశ్రయమైన అంతర్నిరీక్షణను శాస్త్రీయ అధ్యయన పరిధి నుండి మినహాయిస్తుంది. * **పర్యావరణ నిర్ణయాత్మకత:** ప్రవర్తన అనేది పర్యావరణ ఉద్దీపనల వల్ల కలిగే ఒక నిష్పాక్షికమైన మరియు కార్యాచరణాత్మక ఫలితం. * **పరిశీలించదగిన అభ్యసనం:** అభ్యసనాన్ని ఒక వ్యక్తి ప్రవర్తనలో వచ్చే కొలవదగిన మార్పుగా పరిగణిస్తారు, ఇక్కడ అంతర్గత ఆలోచనల కంటే బాహ్య చర్యలకే ప్రాముఖ్యత ఉంటుంది. ### 2. పునాది భావనలు: ఉద్దీపన – ప్రతిస్పందన (Core Concepts: S-R Framework) ప్రవర్తనావాద సిద్ధాంతాల ప్రకారం, అభ్యసనం అనేది సంబంధవాదం (Connectionism) పై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది పర్యావరణ ఉద్దీపనలకు మరియు వ్యక్తి చూపే ప్రతిస్పందనలకు మధ్య ఏర్పడే బలమైన అనుబంధాన్ని సూచిస్తుంది. **నిర్వచనం:** ఉద్దీపన-ప్రతిస్పందన (Stimulus-Response) ఫ్రేమ్‌వర్క్ అనేది బాహ్య పర్యావరణ ప్రేరకానికి (Stimulus) మరియు కొలవదగిన శారీరక చర్యకు (Response) మధ్య ఏర్పడే ఒక క్రియాత్మక బంధం (S-R Bond). ఈ అనుబంధం పునరావృతం కావడం ద్వారా అభ్యాసకుడిలో ఒక అర్ధ-శాశ్వత ప్రవర్తనా మార్గంగా (Semi-permanent behavioral pathway) రూపాంతరం చెందుతుంది. ### 3. ప్రధాన సిద్ధాంతకర్తలు మరియు ప్రయోగాలు (Key Theorists and Experiments) #### 3.1 ఇవాన్ పావ్లోవ్ – శాస్త్రీయ నిబంధనం (Classical Conditioning) ఇవాన్ పావ్లోవ్ అభ్యసనంలో ‘ఉద్దీపన ప్రతిక్షేపణ’ (Stimulus Substitution) ప్రక్రియను వివరించారు. ఇందులో ఒక తటస్థ ఉద్దీపనను (Neutral Stimulus) సహజ ఉద్దీపనతో (Unconditioned Stimulus) పదేపదే జత చేయడం ద్వారా, ఆ తటస్థ ఉద్దీపన సహజ ఉద్దీపన యొక్క లక్షణాలను సంతరించుకుంటుంది. తద్వారా అభ్యాసకుడు సహజ సిద్ధమైన ప్రతిస్పందనను నిబంధిత ఉద్దీపనకే ప్రదర్శించడం నేర్చుకుంటాడు. ఇది ప్రధానంగా అసోసియేటివ్ అభ్యసనం (Associative Learning) ద్వారా జరుగుతుంది. #### 3.2 బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్ – కార్యసాధక నిబంధనం (Operant Conditioning) బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్ ‘ప్రవర్తనను మలచడం’ (Shaping Behavior) అనే అంశంపై దృష్టి సారించారు. దీని ప్రకారం, ఒక చర్య తర్వాత లభించే ఫలితం ఆ ప్రవర్తన పునరావృతమయ్యే అవకాశాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. * **పునర్బలనం (Reinforcement):** సానుకూల (Positive) లేదా ప్రతికూల (Negative) పునర్బలనాల ద్వారా ఆశించిన ప్రవర్తనను బలపరచవచ్చు. * **శిక్ష (Punishment):** అనవసరమైన ప్రవర్తనను తగ్గించడానికి శిక్షను ఉపయోగిస్తారు. స్కిన్నర్ సిద్ధాంతం ప్రకారం, పునర్బలనాల షెడ్యూల్స్ ద్వారా ప్రవర్తనను శాస్త్రీయంగా మార్చవచ్చు. #### 3.3 ఎడ్వర్డ్ థార్న్‌డైక్ – యత్నదోష సిద్ధాంతం (Trial and Error Theory) థార్న్‌డైక్ అభ్యసనం అనేది ప్రయత్నాలు మరియు తప్పుల ద్వారా ఏర్పడే S-R బంధాల ఫలితమని పేర్కొన్నారు. ఆయన ప్రతిపాదించిన అభ్యసన నియమాలు క్రింద వివరించబడ్డాయి: | నియమం పేరు | వివరణ | | **సమాయత్తత నియమం**(Law of Readiness) | అభ్యాసకుడు నేర్చుకోవడానికి శారీరకంగా మరియు మానసిక సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే అభ్యసనం ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది. | | **అభ్యాస నియమం**(Law of Exercise) | ఒక కృత్యాన్ని పదేపదే సాధన చేయడం (Drill) వల్ల ఉద్దీపన-ప్రతిస్పందన మధ్య బంధం మరింత దృఢంగా మారుతుంది. | | **ఫలిత నియమం** (Law of Effect) | ఒక ప్రతిస్పందనకు సంతృప్తికరమైన ఫలితం లభించినప్పుడు S-R బంధం **బలోపేతం**(Strengthening) అవుతుంది; అసంతృప్తికర ఫలితం ఆ బంధాన్ని బలహీనపరుస్తుంది. | ### 4. విద్యా మరియు తరగతి గది అన్వయాలు (Pedagogical and Classroom Applications) ప్రవర్తనావాదం తరగతి గది బోధనను కేవలం జ్ఞాన బదిలీగా కాకుండా, ప్రవర్తనా మార్పు ప్రక్రియగా మార్చింది. **ఉపాధ్యాయులకు ఉపయోగపడే బోధనా సూత్రాలు:** 1. **కార్యక్రమయుత బోధన (Programmed Instruction):** పాఠ్యాంశాలను ‘చిన్న చిన్న సోపానాలు’( Small steps) గా విభజించి, విద్యార్థి ప్రతి అడుగులోనూ తక్షణ ప్రతిస్పందన మరియు పునర్బలనం పొందేలా బోధనను రూపొందించడం. 2. **డ్రిల్ మరియు ప్రాక్టీస్ (Drill & Practice):** థార్న్‌డైక్ ‘అభ్యాస నియమం’ ఆధారంగా, విద్యార్థులలో నైపుణ్యాల స్థిరీకరణ కోసం పదేపదే సాధన చేయించడం. 3. **ప్రవర్తనా మార్పు మరియు టోకెన్ ఎకానమీ (Token Economy):** ఆశించిన ప్రవర్తనను ప్రోత్సహించడానికి విద్యార్థులకు టోకెన్లు లేదా బహుమతులు ఇవ్వడం ద్వారా వారి ప్రవర్తనను క్రమబద్ధీకరించడం. 4. **ప్రవర్తనా లక్ష్యాలు (Behavioral Objectives):** అభ్యసన ముగింపులో విద్యార్థి ప్రదర్శించాల్సిన కొలవదగిన ఫలితాలను ముందుగానే నిర్ణయించడం. ### 5. ప్రవర్తనావాదం – ప్రయోజనాలు మరియు పరిమితులు (Advantages and Limitations) ప్రవర్తనావాదం అభ్యసన ప్రక్రియలో వస్తునిష్టత (Objectivity) మరియు అంచనా వేయదగిన (Predictability) ఫలితాలను ప్రవేశపెట్టింది. ఇది ప్రాథమిక నైపుణ్యాల సముపార్జనలో మరియు ప్రవర్తనా సవరణలో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది. అయితే, ఈ వాదం అభ్యాసకుడిని ఒక “ఆలోచించే ప్రాణి”గా (Thinking Animal) పరిగణించకుండా, కేవలం బాహ్య ఉద్దీపనలకు స్పందించే యంత్రంగా చూస్తుందని విమర్శలు ఉన్నాయి. ముగింపుగా చెప్పాలంటే, ప్రవర్తనావాదం ఉన్నత స్థాయి సంజ్ఞానాత్మకతను (Higher-order Cognition) కొంతవరకు విస్మరించినప్పటికీ, స్పష్టమైన అభ్యసన ఫలితాలను సాధించడంలో మరియు శాస్త్రీయ బోధనా రూపకల్పనలో నేటికీ అత్యంత కీలకమైన పునాదిగా నిలుస్తోంది. ## Practice Time: ### ప్రశ్నల పట్టిక (Questions) సమాధానం ఇచ్చినవి దాటవేసినవి చూడనివి _The Curiosi.com_ Magic Vault APTET/CTET – Behaviourism – Fundamental concepts and Applications 00:00 ## Related Pages: ### 󠀁[Perspectives on Cognitive Development – Piaget and Vygotsky (జ్ఞానాత్మక అభివృద్ధిపై దృక్కోణాలు – పియాజెట్ మరియు వైగోట్స్కీ)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/perspectives-on-cognitive-development-piaget-and-vygotsky/)󠁿 ### 󠀁[Concept formation: Meaning of Concept, Concept formation – Bruner, Piaget (భావన నిర్మాణం: భావన యొక్క అర్థం, భావన నిర్మాణం – బ్రూనర్, పియాజెట్)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/concept-formation-meaning-of-concept-concept-formation-bruner-piaget/)󠁿 ### 󠀁[Processes of Learning Content: Learning Processes among children-Cognitive theories – How do children learn? (అభ్యసన ప్రక్రియలు: పిల్లలలో అభ్యసన ప్రక్రియలు-ప్రజ్ఞా సిద్ధాంతాలు – పిల్లలు ఎలా నేర్చుకుంటారు?)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/processes-of-learning-content-how-children-learn/)󠁿 --- Title [realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh B…](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W …](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh…](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan…](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh Battery | 45W Fast Charge | 144Hz, 1200nits Bright Display | 7 Years Battery Health | Military-Grade Resistance | 48-Month Fluency⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W Biggest Battery & Fastest Charging in the Segment* | 144Hz Bright Display | Sony 50MP AI Rear Camera | 400% Ultra Boom Speaker⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh Segment's Biggest Battery | 7.94mm Slim Design | 300% Ultra Volume | Pulse Light: 9 Colors, 5 Glow Modes | Ai Assist⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan Battery | 4 Years, Zero Lag | 144 Hz Ultra Smooth Display | 6 nm Octa-core 5G Chipset | Color Pop Design | VC Cooling⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹23,999 ₹21,499 ₹21,939 ₹13,999 ₹17,999 ₹16,745 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh B…](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh Battery | 45W Fast Charge | 144Hz, 1200nits Bright Display | 7 Years Battery Health | Military-Grade Resistance | 48-Month Fluency⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹23,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W …](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W Biggest Battery & Fastest Charging in the Segment* | 144Hz Bright Display | Sony 50MP AI Rear Camera | 400% Ultra Boom Speaker⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹21,499 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹21,939 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh…](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh Segment's Biggest Battery | 7.94mm Slim Design | 300% Ultra Volume | Pulse Light: 9 Colors, 5 Glow Modes | Ai Assist⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹13,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan…](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan Battery | 4 Years, Zero Lag | 144 Hz Ultra Smooth Display | 6 nm Octa-core 5G Chipset | Color Pop Design | VC Cooling⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹17,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹16,745 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Share this