# Branches of Psychology - Link: https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/branches-of-psychology/ - Published: 2026-09-06T12:22:24+05:30 - Author: MAHENDRA MANCHIKALAPATI ## మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర పరిచయం మరియు దాని ప్రధాన శాఖలు: ఒక సమగ్ర విద్యా నివేదిక * [1. పరిచయం (Introduction)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/branches-of-psychology/#1-పరిచయం-introduction) * [2. మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర ప్రధాన శాఖలు (Primary Branches of Psychology)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/branches-of-psychology/#2-మనోవిజ్ఞాన-శాస్త్ర-ప్రధాన-శాఖలు-primary-branches-of-psychology) * [3. ఇతర అనుప్రయుక్త విభాగాలు (Other Applied Branches)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/branches-of-psychology/#3-ఇతర-అనుప్రయుక్త-విభాగాలు-other-applied-branches) * [Practice Time](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/branches-of-psychology/#practice-time) * [ముగింపు (Conclusion)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/branches-of-psychology/#4-ముగింపు-conclusion) ## 1. పరిచయం (Introduction) మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం అనేది మానవ ప్రవర్తనను మరియు మానసిక ప్రక్రియలను శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేసే ఒక నిగూఢమైన క్షేత్రం. ఆధునిక విద్యా మరియు సామాజిక పరిప్రేక్ష్యంలో మానవ స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది అత్యంత కీలకమైనది. ప్రముఖ మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త** ఆండర్సన్ (Anderson)** అభిప్రాయం ప్రకారం, మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం లేదా వికాసం అనేది “ శారీరక సంరచనలను (Structures) మరియు శారీరక అవయవాల యొక్క ప్రfunctions/ప్రక్రియలను ( Functions) సమన్వయపరిచి విశ్లేషించే ఒక సంక్లిష్ట ప్రక్రియ”. అదేవిధంగా **క్రెయిగ్ ( Craig)** ప్రవర్తనను వివరిస్తూ, జీవ సంబంధిత పరిసరాల ప్రభావం వల్ల ఒక జీవి యొక్క సంరచనలలో, ఆలోచనలలో మరియు ప్రవర్తనలలో కలిగే మార్పులే వికాసానికి మూలమని పేర్కొన్నారు. ప్రవర్తనను ప్రధానంగా రెండు రూపాల్లో విశ్లేషించవచ్చు: 1. **అంతర్గత ప్రవర్తన (Internal Behavior):** ఇది బయటకు కనిపించని మానసిక ప్రక్రియ. ఆలోచించడం, గుర్తుంచుకోవడం, విశ్లేషించడం, ఊహించడం మరియు అభ్యసనం (Learning) వంటి సంజ్ఞానాత్మక అంశాలు ఇందులో అంతర్భాగంగా ఉంటాయి. 2. **బహిర్గత ప్రవర్తన (External Behavior):** ఇది ఇతరులకు స్పష్టంగా కనిపించే శారీరక చర్యలు. మాట్లాడటం, రాయడం, పాడటం మరియు వివిధ శారీరక కదలికలు ఈ విభాగంలోకి వస్తాయి. **విశ్లేషణాత్మక దృక్పథం (So What?):** అంతర్గత ఆలోచనలు (Cognition) ఎలా బహిర్గత చర్యలుగా( Action) రూపాంతరం చెందుతాయో అర్థం చేసుకోవడం ద్వారానే మానవ ప్రవర్తనను సంస్కరించడం సాధ్యమవుతుంది. ఈ అవగాహన ‘ప్రవర్తనా మార్పు చికిత్స’ (Behavioral Modification) వంటి పద్ధతుల ద్వారా ఒక వ్యక్తి యొక్క మానసిక ఆరోగ్యానికి దిక్సూచిలా పనిచేస్తుంది. ప్రవర్తనలోని ఈ వైవిధ్యమే మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో విభిన్న శాఖల ఆవిర్భావానికి ప్రాతిపదిక అయింది. ## 2. మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర ప్రధాన శాఖలు (Primary Branches of Psychology) మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం పరిధి విస్తృతమైనది. అధ్యయన అంశాల ప్రాధాన్యతను బట్టి దీనిని పలు కీలక శాఖలుగా విభజించవచ్చు: * **సామాన్య మనోవిజ్ఞానము (General Psychology):** ఇది జీవుల ప్రవర్తనకు సంబంధించిన సాధారణ నియమాలు మరియు ప్రాథమిక సిద్ధాంతాలను అధ్యయనం చేస్తుంది. * **అపసామాన్య మనోవిజ్ఞానము (Abnormal Psychology):** అపసామాన్య ప్రవర్తన, మానసిక రుగ్మతలు మరియు విచలనాలను ఇది విశ్లేషిస్తుంది. వీటికి గల కారణాలను అన్వేషించి, నివారణోపాయాలను సూచించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. * **జంతు మనోవిజ్ఞానము (Animal Psychology):** జంతువులపై జరిపే ప్రయోగాల ఫలితాలను మానవ ప్రవర్తనను అర్థం చేసుకోవడానికి అన్వయించే ప్రక్రియ ఇది. * **సాంఘిక మనోవిజ్ఞానము (Social Psychology):** వ్యక్తి ఒక సామాజిక జీవిగా ఇతరులతో ఎలా ప్రవర్తిస్తాడు, సమూహాలలో అతని వైఖరి (Attitude) మరియు సామాజిక అభిరుచులు ఎలా ఉంటాయో ఇది వివరిస్తుంది. * **ప్రయోగ మనోవిజ్ఞానము (Experimental Psychology):** ప్రయోగశాలల్లో శాస్త్రీయ పద్ధతుల ద్వారా ప్రవర్తనను మరియు అనుభవాలను నిరూపించే విభాగమిది. * **వికాసాత్మక మనోవిజ్ఞానము (Developmental Psychology):** వ్యక్తి ఫలదీకరణం (Zygote) చెందినప్పటి నుండి మరణం వరకు జరిగే వికాస క్రమాన్ని ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. దీనిపై విస్తృత పరిశోధన చేసిన **ఎలిజబెత్ హర్లాక్ (Elizabeth Hurlock)**, మానవ వికాసాన్ని 10 దశలుగా విభజించారు: | క్రమసంఖ్య | వికాస దశ | కాలపరిమితి | | 1 | జనన పూర్వ దశ | ఫలదీకరణం నుండి జననం వరకు | | 2 | నవజాత శిశు దశ | జననం నుండి 2 వారాల వరకు | | 3 | శైశవ దశ | 2 వారాల నుండి 2 ఏళ్ల వరకు | | 4 | పూర్వ బాల్య దశ | 2 ఏళ్ల నుండి 6 ఏళ్ల వరకు | | 5 | ఉత్తర బాల్య దశ | 6 ఏళ్ల నుండి 10/12 ఏళ్ల వరకు | | 6 | పూర్వ కౌమార దశ | 10/12 ఏళ్ల నుండి 13/14 ఏళ్ల వరకు | | 7 | ఉత్తర కౌమార దశ | 13/14 ఏళ్ల నుండి 18 ఏళ్ల వరకు | | 8 | వయోజన దశ | 18 ఏళ్ల నుండి 40 ఏళ్ల వరకు | | 9 | మధ్య వయస్సు | 40 ఏళ్ల నుండి 60 ఏళ్ల వరకు | | 10 | వృద్ధాప్యం | 60 ఏళ్ల పైన | **సిద్ధాంతకర్తల విశ్లేషణ:** ప్రవర్తనను నిర్ణయించే అంశాలలో వంశపారంపర్యత (Heredity) మరియు పరిసరాల (Environment) మధ్య నిరంతర చర్చ జరుగుతోంది. **గాల్టన్ (Galton)** తన‘ హెరిడిటరీ జీనియస్’ గ్రంథంలో వంశపారంపర్యతకు ప్రాముఖ్యతనివ్వగా, **గొడార్డ్ (Goddard)** వంటి వారు కూడా దీనిని బలపరిచారు. అయితే, **జె.బి. వాట్సన్ (J.B. Watson)**పరిసరాల ప్రభావాన్ని బలంగా నమ్మారు. “నాకు ఒక డజను మంది ఆరోగ్యవంతులైన శిశువులను ఇవ్వండి, నేను వారిని డాక్టర్లుగా, ఇంజనీర్లుగా, లేదా దొంగలుగా కూడా మార్చగలను” అన్న వాట్సన్ మాటలు ప్రవర్తనను మలచడంలో పరిసరాల ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతున్నాయి. ## 3. ఇతర అనుప్రయుక్త విభాగాలు (Other Applied Branches) ఆధునిక కాలంలో మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం ఇతర వృత్తిపరమైన రంగాలలో ఉత్పాదకతను (Productivity) పెంచడానికి నిర్ణయాత్మకమైనదిగా మారింది: * **పరామనోవిజ్ఞానశాస్త్రం (Parapsychology):** ఇంద్రియాలకు అతీతమైన అనుభవాలను మరియు విలక్షణ మానసిక ప్రక్రియలను పరిశోధిస్తుంది. * **విద్యా మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం (Educational Psychology):** బోధనా పద్ధతులు మరియు అభ్యసన ప్రక్రియలో ఎదురయ్యే సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి ఇది దోహదపడుతుంది. * **పారిశ్రామిక మనోవిజ్ఞానము (Industrial Psychology):** పరిశ్రమలలో కార్మికుల పనితీరును మెరుగుపరచడం, యాజమాన్య సంబంధాలను దృఢపరచడం మరియు ఉత్పాదకతను పెంచడం దీని లక్ష్యం. **నిర్ణయాత్మక ప్రయోజనం:** ఈ అనుప్రయుక్త విభాగాలు కేవలం సిద్ధాంతాలకు పరిమితం కాకుండా, విద్య మరియు పరిశ్రమల వంటి రంగాలలో మానవ వనరుల సామర్థ్యాన్ని గరిష్ఠంగా ఉపయోగించుకోవడానికి సహకరిస్తాయి. ## Practice Time _The Curiosi.com_ Magic Vault APTET/CTET – Branches of Psychology 00:00 ## ముగింపు (Conclusion) మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర శాఖల సమగ్ర స్వరూపం మానవ వికాసానికి ఒక దిక్సూచి లాంటిది. వివిధ దశలలో ఎదురయ్యే మానసిక మరియు సామాజిక మార్పులను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ శాస్త్రం శాస్త్రీయ పునాదిని అందిస్తుంది. ఒకే శాస్త్రం ఇన్ని శాఖలుగా విస్తరించడం వల్ల సమాజంలోని ప్రతి వ్యక్తి తన ప్రవర్తనను తాను విశ్లేషించుకోవడానికి మరియు ఇతరులతో ఆరోగ్యకరమైన సంబంధాలను కొనసాగించడానికి వీలవుతుంది. అంతిమంగా, ఈ జ్ఞానం మానవ మానసిక ఆరోగ్యానికి మరియు సామాజిక సమతుల్యతకు అత్యంత అవశ్యకమైనది. ఒక సీనియర్ విద్యావేత్తగా నా అంచనా ప్రకారం, మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం అనేది కేవలం ఒక శాస్త్రం మాత్రమే కాదు, అది మానవ జీవిత పరిపూర్ణతకు అవసరమైన ఒక సమగ్ర జీవన సూత్రం. Title [realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh B…](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W …](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh…](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan…](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh Battery | 45W Fast Charge | 144Hz, 1200nits Bright Display | 7 Years Battery Health | Military-Grade Resistance | 48-Month Fluency⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W Biggest Battery & Fastest Charging in the Segment* | 144Hz Bright Display | Sony 50MP AI Rear Camera | 400% Ultra Boom Speaker⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh Segment's Biggest Battery | 7.94mm Slim Design | 300% Ultra Volume | Pulse Light: 9 Colors, 5 Glow Modes | Ai Assist⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan Battery | 4 Years, Zero Lag | 144 Hz Ultra Smooth Display | 6 nm Octa-core 5G Chipset | Color Pop Design | VC Cooling⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹23,999 ₹21,499 ₹21,939 ₹13,999 ₹17,999 ₹16,745 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh B…](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh Battery | 45W Fast Charge | 144Hz, 1200nits Bright Display | 7 Years Battery Health | Military-Grade Resistance | 48-Month Fluency⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹23,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W …](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W Biggest Battery & Fastest Charging in the Segment* | 144Hz Bright Display | Sony 50MP AI Rear Camera | 400% Ultra Boom Speaker⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹21,499 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹21,939 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh…](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh Segment's Biggest Battery | 7.94mm Slim Design | 300% Ultra Volume | Pulse Light: 9 Colors, 5 Glow Modes | Ai Assist⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹13,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan…](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan Battery | 4 Years, Zero Lag | 144 Hz Ultra Smooth Display | 6 nm Octa-core 5G Chipset | Color Pop Design | VC Cooling⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹17,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹16,745 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Share this