# Critical Pedagogy - Link: https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/critical-pedagogy/ - Published: 2026-09-18T20:16:11+05:30 - Author: MAHENDRA MANCHIKALAPATI ## విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రం – భావన, ఆవశ్యకత మరియు బోధనా-అభ్యసన ప్రక్రియలో అనువర్తనాలు ## Table of Contents * [విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రం – భావన, ఆవశ్యకత మరియు బోధనా-అభ్యసన ప్రక్రియలో అనువర్తనాలు](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/critical-pedagogy/#section) * [1. విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రం – భావన (Concept of Critical Pedagogy)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/critical-pedagogy/#1-concept-of-critical-pedagogy) * [2. విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రం యొక్క ఆవశ్యకత (Necessity & Objectives)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/critical-pedagogy/#2-necessity-amp-objectives) * [3. బోధనా-అభ్యసన ప్రక్రియలో అనువర్తనాలు (Applications in Teaching-Learning Process)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/critical-pedagogy/#3-applications-in-teaching-learning-process) * [ముగింపు (Conclusion)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/critical-pedagogy/#conclusion) * [Practice Time](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/critical-pedagogy/#p) * [Related Pages](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/critical-pedagogy/#re) బోధనాశాస్త్రం (Pedagogy) లో **విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రం (Critical Pedagogy)** అనేది ఒక విప్లవాత్మకమైన మరియు ప్రజాస్వామ్యయుతమైన దృక్పథం. సాంప్రదాయ విద్యా విధానంలో రాజ్యమేలే“ ఒకరు చెప్పడం, ఇంకొకరు వినడం” అనే ఆధిపత్యాన్ని (Domination) తిరస్కరించి, విద్యార్థులలో ప్రజాస్వామ్యయుతమైన, తార్కికమైన ఆలోచనా విధానాన్ని పెంపొందించడమే దీని ప్రధాన ధ్యేయం. బ్రెజిల్ దేశానికి చెందిన ప్రముఖ విద్యావేత్త **పౌలో ఫ్రైరే (Paulo Freire)** తన ప్రసిద్ధ గ్రంథం **‘అణగారిన వర్గాల బోధనా శాస్త్రం’ (Pedagogy of the Oppressed)** ద్వారా ఈ భావనను ప్రపంచానికి ప్రబోధించారు. భారతీయ విద్యా వ్యవస్థలో **[జాతీయ పాఠ్యాంశ ప్రణాళిక చట్రం (NCF-2005)](https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://ncert.nic.in/pdf/nc-framework/nf2005-english.pdf&ved=2ahUKEwjdwfXEqfiWAxVKiuEIHS7XBu4QFnoECCgQAQ&usg=AOvVaw2O3k4NRDGqVO5JsATG3QmP)** మరియు **[జాతీయ ఉపాధ్యాయ విద్యా చట్రం (NCFTE-2009)](https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://d3swgpghzvje7l.cloudfront.net/website/PDF/NCFTE_2009.pdf&ved=2ahUKEwjikfnVqfiWAxVijOEIHXGmFhAQFnoECB8QAQ&usg=AOvVaw3OtLqiJOajpBxeAdItLGeX)** ల ద్వారా ఈ విమర్శనాత్మక దృక్పథానికి అత్యంత ప్రాముఖ్యత లభించింది. --- ### 1. విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రం – భావన (Concept of Critical Pedagogy) విమర్శనాత్మక బోధన అంటే విద్యార్థులు అభ్యసన ప్రక్రియలో నిరంతరం అప్రమత్తులై, తాము ఏమి నేర్చుకుంటున్నారు, దాని ఆంతర్యమేమిటి అనే దానిపై స్పష్టమైన స్పృహ కలిగి ఉండటం. * **విమర్శనాత్మక చైతన్యం (Critical Consciousness):** విద్యావేత్త ఐరా షోర్ (Ira Shor) అభిప్రాయం ప్రకారం, విద్యార్థి కేవలం బాహ్య సమాచారాన్ని, మూస అభిప్రాయాలను( Mere opinions) లేదా నమ్మకాలను గుడ్డిగా స్వీకరించకుండా, లోతైన అర్థాన్ని అన్వేషిస్తూ ఆలోచించడం, చదవడం, మాట్లాడటం మరియు ప్రశ్నించడమే విమర్శనాత్మక చైతన్యం. * **ప్రశ్నించే తత్వం:** పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఉన్న సమాచారాన్ని లేదా సమాజంలో ఉన్న అపోహలను అంతిమ సత్యంగా భావించకుండా, వాటి వెనుక ఉన్న సామాజిక, మూల కారణాలను మరియు వ్యక్తిగత ప్రభావాలను విద్యార్థులు తార్కికంగా విశ్లేషించేలా ఇది తోడ్పడుతుంది. --- ### 2. విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రం యొక్క ఆవశ్యకత (Necessity & Objectives) విమర్శనాత్మక బోధన యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలు మరియు ఆవశ్యకతలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: * **పీడన మరియు అణచివేత నుండి విముక్తి:** విద్యార్థులను అణచివేసే మూస ధోరణుల నుండి స్వేచ్ఛను కల్పించి, వారిలో స్వయం నిర్ణయాధికారాన్ని మరియు సాధికారతను పెంపొందించడానికి ఇది అవసరం. * **సామాజిక సమతాభావం & మానవ హక్కులు:** కులం, మతం, లింగం, వర్గం వంటి అంశాల ఆధారంగా సమాజంలో చుట్టుముట్టిన విచక్షణలను, అసమానతలను విమర్శనాత్మకంగా ప్రశ్నించే స్పృహను పెంపొందిస్తుంది. * **స్థానిక/సహజసిద్ధ జ్ఞానానికి విలువ (Indigenous Knowledge):** పాఠ్యపుస్తకాలలోని పరిజ్ఞానంతో పాటు పిల్లల సొంత అనుభవాలను, స్థానిక సంస్కృతిని, సంభాషణలను మరియు భాషను బోధనలో గౌరవించడం దీని ముఖ్యాంశం. * **ప్రజాతంత్ర సామాజిక జీవనం:** విద్యార్థులు సామాజిక నైపుణ్యాలను పొంది, ప్రజాస్వామ్య సమాజంలో బహిరంగంగా చర్చించి సామూహిక నిర్ణయాలు తీసుకోగల బాధ్యతాయుత పౌరులుగా మారడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది. --- ### 3. బోధనా-అభ్యసన ప్రక్రియలో అనువర్తనాలు (Applications in Teaching-Learning Process) తరగతి గది అభ్యసనంలో విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రాన్ని వర్తింపజేయడానికి క్రింది ఆచరణాత్మక వ్యూహాలను ఉపయోగించాలి: * **ఉపాధ్యాయుని పాత్ర పరివర్తన:** ఉపాధ్యాయుడు కేవలం శాసించే అధికారిగా కాక, అభ్యసన సౌకర్యకర్తగా (Facilitator), మథనశీల అభ్యాసకుడిగా (Reflective Practitioner) మరియు విద్యార్థితో కలిసి నేర్చుకునే పరిశోధకుడిగా/సహ-అభ్యాసకుడిగా మారాలి. ఉపాధ్యాయులు“ బోధించడానికి అభ్యసించడం” అనే భావన నుండి **“అభ్యసించడానికి బోధించు” (Teach to Learn)** అనే స్థాయికి ఎదగాలి. * **సంభాషణ సంస్కృతి మరియు ప్రశ్నించే వాతావరణం:** తరగతి గదిలో ఉపాధ్యాయుడు ఏకపక్షంగా ప్రసంగించకుండా, విద్యార్థుల ప్రశ్నలకు, సందేహాలకు ప్రాధాన్యతనివ్వాలి. ఉదాహరణకు,‘ గ్రహణాలు’ లేదా సామాజిక నమ్మకాల గురించి బోధించేటప్పుడు, పిల్లల సందేహాలను చర్చలు, కృత్యాలు మరియు ప్రయోగాల ద్వారా స్వయంగా నివృత్తి చేసుకోవడానికి అవకాశమివ్వాలి. * **పాఠ్యపుస్తక జ్ఞానాన్ని విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించడం:** పాఠ్యపుస్తకాల్లోని విషయాలను యంత్రవత్ కంఠస్థం చేయించకుండా, అందులోని పక్షపాత ధోరణులను లేదా లోపాలను పిల్లలు తమ నిత్యజీవిత పరిసరాల అనుభవాలతో పోల్చి, విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించేలా చేయాలి. * **విభిన్న దృక్పథాలకు (Multiple Perspectives) స్థానం:** స్త్రీలు, దళితులు, గిరిజనులు వంటి విభిన్న వర్గాల అనుభవాలు, ఆవేదనలు మరియు సాహిత్యాన్ని తరగతి గది చర్చలలో భాగం చేసి, విభిన్న అభిప్రాయాలను గౌరవించే వాతావరణాన్ని సృష్టించాలి. --- ### ముగింపు (Conclusion) విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రం విద్యను కేవలం పరీక్షలలో మార్కులు సాధించే సాధనంగా కాకుండా, విద్యార్థులలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపి, సామాజిక మార్పుకు మరియు ప్రజాస్వామ్య పునర్నిర్మాణానికి తోడ్పడే సజీవ ప్రక్రియగా తీర్చిదిద్దుతుంది. --- ## Practice Time ### ప్రశ్నల పట్టిక (Questions) సమాధానం ఇచ్చినవి దాటవేసినవి చూడనివి _The Curiosi.com_ Magic Vault APTET/CTET – Critical Pedagogy 00:00 ## Related Pages * [Learner, Knowledge, Learning – Types of Learning – Concept & Nature, Child’s abilities before coming to school and its implications. Concept of Curriculum and its Components, Schooling: Inter-linkages and relationships (అభ్యాసకుడు, జ్ఞానం, అభ్యసనం – అభ్యసన రకాలు – భావన మరియు స్వభావం, పాఠశాలకు రాకముందు పిల్లల సామర్థ్యాలు మరియు దాని ప్రభావాలు. పాఠ్యప్రణాళిక భావన మరియు దాని భాగాలు, పాఠశాల విద్య: అంతర సంబంధాలు మరియు అనుసంధానాలు)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/learning-knowledge-and-practice-the-relationships-between-curriculum-and-schooling/) * [Critical examination of terminologies and notions associated with child centred education such as Activity-based learning, Joyful learning etc.. (కార్యాచరణ-ఆధారిత అభ్యాసం, ఆనందకరమైన అభ్యాసం మొదలైన బాలల కేంద్రీకృత విద్యకు సంబంధించిన పరిభాషలు మరియు భావనల యొక్క విమర్శనాత్మక పరిశీలన.)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/child-centred-education/) Title [realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh B…](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W …](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh…](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan…](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh Battery | 45W Fast Charge | 144Hz, 1200nits Bright Display | 7 Years Battery Health | Military-Grade Resistance | 48-Month Fluency⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W Biggest Battery & Fastest Charging in the Segment* | 144Hz Bright Display | Sony 50MP AI Rear Camera | 400% Ultra Boom Speaker⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh Segment's Biggest Battery | 7.94mm Slim Design | 300% Ultra Volume | Pulse Light: 9 Colors, 5 Glow Modes | Ai Assist⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan Battery | 4 Years, Zero Lag | 144 Hz Ultra Smooth Display | 6 nm Octa-core 5G Chipset | Color Pop Design | VC Cooling⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹23,999 ₹21,499 ₹21,939 ₹13,999 ₹17,999 ₹16,745 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh B…](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh Battery | 45W Fast Charge | 144Hz, 1200nits Bright Display | 7 Years Battery Health | Military-Grade Resistance | 48-Month Fluency⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹23,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W …](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W Biggest Battery & Fastest Charging in the Segment* | 144Hz Bright Display | Sony 50MP AI Rear Camera | 400% Ultra Boom Speaker⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹21,499 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹21,939 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh…](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh Segment's Biggest Battery | 7.94mm Slim Design | 300% Ultra Volume | Pulse Light: 9 Colors, 5 Glow Modes | Ai Assist⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹13,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan…](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan Battery | 4 Years, Zero Lag | 144 Hz Ultra Smooth Display | 6 nm Octa-core 5G Chipset | Color Pop Design | VC Cooling⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹17,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹16,745 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Share this