# Emotional Development - Link: https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/ - Published: 2026-09-09T06:25:03+05:30 - Author: MAHENDRA MANCHIKALAPATI * [ఉద్వేగ వికాసము: భావన, దశలు, పరిపక్వత మరియు కుటుంబ-పాఠశాలల పాత్ర](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#ఉద్వేగ-వికాసము-భావన-దశలు-పరిపక్వత-మరియు-కుటుంబ-పాఠశాలల-పాత్ర) * [1. పరిచయం మరియు ఉద్వేగం యొక్క భావన (Introduction and Concept of Emotion)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#1-పరిచయం-మరియు-ఉద్వేగం-యొక్క-భావన-introduction-and-concept-of-emotion) * [2. ఉద్వేగాల రకాలు మరియు శారీరక మార్పులు (Types of Emotions and PEmotional Developmenthysical Changes)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#2-ఉద్వేగాల-రకాలు-మరియు-శారీరక-మార్పులు-types-of-emotions-and-p-emotional-developmenthysical-changes) - [ఉద్వేగాల వర్గీకరణ](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#ఉద్వేగాల-వర్గీకరణ) - [ఉద్వేగ సమయంలో కలిగే శారీరక మార్పులు](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#ఉద్వేగ-సమయంలో-కలిగే-శారీరక-మార్పులు) * [3. ఉద్వేగ వికాస దశలు మరియు కాలక్రమం (Development of Emotions Across Stages)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#3-ఉద్వేగ-వికాస-దశలు-మరియు-కాలక్రమం-development-of-emotions-across-stages) - [ఉద్వేగ వికాస కాలక్రమం (Chronological Development)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#ఉద్వేగ-వికాస-కాలక్రమం-chronological-development) - [వివిధ వికాస దశలలో ఉద్వేగాల విశిష్ట లక్షణాలు](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#వివిధ-వికాస-దశలలో-ఉద్వేగాల-విశిష్ట-లక్షణాలు) * [4. ఉద్వేగ కెథార్సిస్ (Emotional Catharsis)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#4-ఉద్వేగ-కెథార్సిస్-emotional-catharsis) * [5. ఉద్వేగ పరిపక్వత మరియు నియంత్రణ (Emotional Maturity and Management)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#5-ఉద్వేగ-పరిపక్వత-మరియు-నియంత్రణ-emotional-maturity-and-management) * [6. కుటుంబం మరియు పాఠశాలల విద్యాపరమైన పాత్ర (Educational Role of Family and School)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#6-కుటుంబం-మరియు-పాఠశాలల-విద్యాపరమైన-పాత్ర-educational-role-of-family-and-school) - [కుటుంబ పాత్ర (Role of Family)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#కుటుంబ-పాత్ర-role-of-family) - [పాఠశాల పాత్ర (Role of School)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#పాఠశాల-పాత్ర-role-of-school) * [Practice Quiz](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/emotional-development/#practice-quiz) ## ఉద్వేగ వికాసము: భావన, దశలు, పరిపక్వత మరియు కుటుంబ-పాఠశాలల పాత్ర మానవ వికాసంలో ఉద్వేగ వికాసం అత్యంత కీలకమైన అంశం. వ్యక్తి ప్రవర్తనను, ఆలోచనా సరళిని మరియు సామాజిక సంబంధాలను ప్రభావితం చేయడంలో ఉద్వేగాలు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. ఈ వ్యాసం ఉద్వేగాల భావన, వాటి రకాలు, వికాస దశలు మరియు ఉద్వేగ పరిపక్వత సాధించడంలో కుటుంబం మరియు పాఠశాలల బాధ్యతను సమగ్రంగా విశ్లేషిస్తుంది. ## 1. పరిచయం మరియు ఉద్వేగం యొక్క భావన (Introduction and Concept of Emotion) ‘ఉద్వేగము’ లేదా ‘Emotion’ అనే ఆంగ్ల పదం ‘Emovere’ అనే లాటిన్ పదం నుండి ఉద్భవించింది. దీనికి ‘ఉద్వేగపరచుట’ (to stir up), ‘ప్రేరేపించుట’ (to excite), లేదా ‘ఉత్తేజపరచుట’( to agitate) అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. మనస్తత్వ శాస్త్రం ప్రకారం ఉద్వేగం యొక్క నిర్వచనం: * **మస్తిష్క స్థితి:** ఇది శారీరకంగా, మానసికంగా ప్రేరేపించబడిన లేదా కలియబెట్టబడిన మస్తిష్క స్థితి. * **అంతరంగిక చలనం:** వ్యక్తి యొక్క తీవ్రమైన అంతరంగిక చలన స్థితిని ఉద్వేగంగా పరిగణిస్తారు. ## 2. ఉద్వేగాల రకాలు మరియు శారీరక మార్పులు (Types of Emotions and PEmotional Developmenthysical Changes) ఉద్వేగాలను ప్రధానంగా రెండు వర్గాలుగా విభజించవచ్చు: ### ఉద్వేగాల వర్గీకరణ | వర్గం | ఉదాహరణలు | | **సంతోష/ఆనంద జనిత ఉద్వేగాలు (Pleasant Emotions)** | ప్రేమ, వాత్సల్యము, ఆనందం, సంతోషం, దయ, జాలి. | | **దుఃఖ/బాధజనిత ఉద్వేగాలు (Unpleasant Emotions)** | కోపం, అసూయ, ఈర్ష్య, ఆతృత (Anxiety), పగ. | భారతీయ నాట్య శాస్త్రం మరియు సాహిత్యం ప్రకారం ఉద్వేగాలను **నవరసాలు**గా పేర్కొన్నారు. అవి: ప్రేమ (Love), హాస్యం (Humor), విచారం (Sorrow), రౌద్రం (Anger/Fury), భయం (Fear), జుగుప్స/విసుగు (Disgust), అద్భుతం/ఆశ్చర్యం (Wonder/Surprise), మరియు ఉత్సాహం (Enthusiasm/ Courage). ### ఉద్వేగ సమయంలో కలిగే శారీరక మార్పులు ఉద్వేగానికి లోనైనప్పుడు వ్యక్తిలో అంతర్గత మరియు బాహ్య మార్పులు సంభవిస్తాయి: * **అంతర్గత మార్పులు:** గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, రక్తపోటులో (Blood Pressure) మార్పులు, నోరు తడి ఆరిపోవడం, చెమటలు పట్టడం. * **బాహ్య మార్పులు:** శరీరం కంపించడం/వణకడం, ముఖ కవళికలలో మార్పులు రావడం. * **మానసిక ప్రభావం:** ఉద్వేగ తీవ్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు వ్యక్తి తార్కిక ఆలోచనలు, స్మృతి (Memory), విచక్షణ మరియు జ్ఞాపకశక్తిని తాత్కాలికంగా కోల్పోతాడు. ## 3. ఉద్వేగ వికాస దశలు మరియు కాలక్రమం (Development of Emotions Across Stages) ఉద్వేగ వికాసం అనేది **పరిపక్వత (Maturation)** మరియు **అభ్యసనం (Learning)** రెండింటి ఫలితం. ఉదాహరణకు, ఒక శిశువు పుట్టినప్పుడు పామును చూసి భయపడదు, కానీ పెరుగుతున్న కొద్దీ మానసిక పరిపక్వత చెంది, ఇతరుల నుండి నేర్చుకోవడం ద్వారా భయం అనే ఉద్వేగాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. ### ఉద్వేగ వికాస కాలక్రమం (Chronological Development) * **పుట్టినప్పుడు:** కేవలం సాధారణ ‘ఉత్తేజము’ (Excitement) మాత్రమే ఉంటుంది. * **3 నెలల వయస్సులో:** ఉత్తేజం అనేది దుఃఖం (Distress) మరియు ఆనందం (Delight) గా విడిపోతుంది. * **2 సంవత్సరాల నాటికి:** భయం, కోపం, విసుగు, అసూయ, సంతోషం, ఉల్లాసం, పెద్దల పట్ల ప్రేమ మరియు పిల్లల పట్ల ప్రేమానురాగాలు వ్యక్తమవుతాయి. * **5 సంవత్సరాల నాటికి:** సిగ్గు (Shame), వ్యాకులత (Anxiety), భయం, విసుగు, ఆశాభంగం( Frustration), కోపం మరియు ఈర్ష్య స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ### వివిధ వికాస దశలలో ఉద్వేగాల విశిష్ట లక్షణాలు ఎలిజబెత్ హర్లాక్ వర్గీకరణ ప్రకారం: 1. **శైశవ దశ (Infancy):** ఉద్వేగాలు తీవ్రంగా ఉన్నప్పటికీ స్వల్పకాలికంగా ఉంటాయి. పిల్లల దృష్టిని త్వరగా మరల్చడం ద్వారా వారు ఆ ఉద్వేగాన్ని మర్చిపోయేలా చేయవచ్చు. 2. **పూర్వ బాల్య దశ (Early Childhood):** ఉద్వేగాలు చాలా తీవ్రంగా, తరచుగా వ్యక్తమవుతాయి. హఠం చేయడం (Temper tantrums), తోబుట్టువుల మధ్య పోటీ వల్ల కలిగే అసూయ (Sibling rivalry) సాధారణం. ఈ దశలోనే లింగ పాత్రల ఆధారంగా ఉద్వేగ ప్రకటనలో భేదాలు కనిపిస్తాయి. 3. **ఉత్తర బాల్య దశ (Late Childhood):** ఉద్వేగాలను యథాతథంగా ప్రదర్శించడం సామాజికంగా ఆమోదయోగ్యం కాదని పిల్లలు గుర్తిస్తారు. ఉదాహరణకు, మొండితనం చిన్నపిల్లల చేష్టగా, భయం పిరికితనంగా పరిగణించబడుతుందని గ్రహించి, ఉద్వేగాలను నియంత్రించుకోవడం ప్రారంభిస్తారు. ఇది ఉద్వేగపరంగా కొంత స్థిరమైన దశ. ## 4. ఉద్వేగ కెథార్సిస్ (Emotional Catharsis) అణచివేయబడిన లేదా పేరుకుపోయిన ఉద్వేగ ఒత్తిడి మరియు ఉద్రిక్తత నుండి మనల్ని మనం కాపాడుకునే ప్రక్రియనే ‘ఉద్వేగ కెథార్సిస్’ అంటారు. * **పద్ధతులు:** సురక్షితమైన మరియు సామాజికంగా ఆమోదించబడిన మార్గాల ద్వారా ఉద్వేగాలను బయటకు పంపాలి. ఆటలు ఆడటం (Sports) లేదా అత్యంత సన్నిహితులతో మనసు విప్పి మాట్లాడుకోవడం ద్వారా ఈ ఉపశమనం లభిస్తుంది. * **ప్రయోజనం:** ఇది వ్యక్తికి మానసిక ప్రశాంతతను చేకూరుస్తుంది. వ్యక్తులు ప్రయత్న- దోష పద్ధతి ద్వారా తమకు అనువైన కెథార్సిస్ మార్గాలను నేర్చుకుంటారు. ## 5. ఉద్వేగ పరిపక్వత మరియు నియంత్రణ (Emotional Maturity and Management) ఉద్వేగ పరిపక్వత అంటే తన పరిస్థితులను అర్థం చేసుకుని, ఉద్వేగాలను అదుపులో ఉంచుకుని, సామాజికంగా ఆమోదయోగ్యమైన రీతిలో వాటిని వ్యక్తపరిచే మానసిక సామర్థ్యం. * **పరిపక్వత కలిగిన వ్యక్తి లక్షణాలు:** అధిక ఆత్మవిశ్వాసం, నైతిక ప్రవర్తన, స్వయం శక్తి మరియు పరిమితులపై అవగాహన, అణకువ, ఇంద్రియ నిగ్రహం మరియు ఒత్తిడిలో కూడా నిబ్బరంగా ఉండటం. * **వాల్టర్ (Walter) అభిప్రాయం:** “ఎవరైతే ఒత్తిళ్లను తట్టుకునే సామర్థ్యం (Withstand pressure/tension) కలిగి ఉంటారో వారే ఉద్వేగ పరిపక్వత కలిగినవారు.” * **సర్దుబాటు:** ఉద్వేగ పరిపక్వత కలిగిన వ్యక్తులు స్వయం సర్దుబాటుతో పాటు కుటుంబం, స్నేహితులు, పాఠశాల మరియు సమాజంతో విజయవంతంగా సర్దుబాటు చేసుకోగలరు. ## 6. కుటుంబం మరియు పాఠశాలల విద్యాపరమైన పాత్ర (Educational Role of Family and School) పిల్లల ఉద్వేగ వికాసంలో కుటుంబం మరియు పాఠశాలలు అత్యంత బాధ్యతాయుతమైన పాత్రను పోషించాలి. ### కుటుంబ పాత్ర (Role of Family) * **మార్గనిర్దేశం:** తల్లిదండ్రులు పిల్లలకు సరైన ఉద్వేగ కెథార్సిస్ పద్ధతులను సూచించాలి. * **సహనం:** పిల్లలు అనుచిత ప్రవర్తన చూపినప్పుడు దండించడం కంటే, వారిని ఆప్యాయతతో దగ్గరకు తీసుకుని, ఓపికతో అర్థం చేసుకోవాలి. * **నివారణ:** పిల్లల్లో అసూయ, కోపం, భయం వంటి ప్రతికూల ఉద్వేగాలు కలిగించే పరిస్థితులు రాకుండా జాగ్రత్త పడాలి. ### పాఠశాల పాత్ర (Role of School) * **నిర్మాణాత్మక మళ్లింపు:** విద్యార్థుల ఉద్వేగ శక్తిని లలిత కళల సంఘాలు, విజ్ఞానశాస్త్ర సంఘాలు మరియు సైన్స్ ప్రదర్శనల ద్వారా సృజనాత్మక పనుల వైపు మళ్లించాలి. * **సహ పాఠ్య కార్యక్రమాలు:** స్కౌట్స్ (Scouts), NCC, NSS, క్రీడా పోటీలు మరియు క్విజ్ పోటీల వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా జట్టు స్ఫూర్తిని, ఉద్వేగ పరిపక్వతను పెంపొందించాలి. * **ఉపాధ్యాయుల వైఖరి:** ఉపాధ్యాయులు విద్యార్థుల సందేహాలను తీర్చేటప్పుడు అత్యంత ఓపిక, సహనం మరియు స్నేహపూర్వక వైఖరిని ప్రదర్శించాలి. * **మూల్యాంకనం:** పోటీతత్వం వల్ల కలిగే ఈర్ష్య, నూన్యతా భావాలను తొలగించడానికి ర్యాంకుల స్థానంలో గ్రేడింగ్ విధానాన్ని అమలు చేయాలి. * **దండన నివారణ:** శారీరక దండనను పూర్తిగా నివారించాలి, ఎందుకంటే ఇది పిల్లల్లో భయం, ఆందోళన మరియు దూకుడు స్వభావాన్ని పెంచుతుంది. ## **Practice Quiz** ### ప్రశ్నల పట్టిక (Questions) సమాధానం ఇచ్చినవి దాటవేసినవి చూడనివి _The Curiosi.com_ Magic Vault APTET/CTET – Emotional Development 00:00 Title [realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh B…](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W …](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh…](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan…](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh Battery | 45W Fast Charge | 144Hz, 1200nits Bright Display | 7 Years Battery Health | Military-Grade Resistance | 48-Month Fluency⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W Biggest Battery & Fastest Charging in the Segment* | 144Hz Bright Display | Sony 50MP AI Rear Camera | 400% Ultra Boom Speaker⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh Segment's Biggest Battery | 7.94mm Slim Design | 300% Ultra Volume | Pulse Light: 9 Colors, 5 Glow Modes | Ai Assist⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan Battery | 4 Years, Zero Lag | 144 Hz Ultra Smooth Display | 6 nm Octa-core 5G Chipset | Color Pop Design | VC Cooling⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [⌊realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹23,999 ₹21,499 ₹21,939 ₹13,999 ₹17,999 ₹16,745 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh B…](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 100x 5G (Flash Orange,6GB+128GB) | Biggest 8000mAh Battery | 45W Fast Charge | 144Hz, 1200nits Bright Display | 7 Years Battery Health | Military-Grade Resistance | 48-Month Fluency⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹23,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H339SP81?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W …](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 90x 5G (Flash Blue 2026, 6GB+128GB) | 7000mAh + 60W Biggest Battery & Fastest Charging in the Segment* | 144Hz Bright Display | Sony 50MP AI Rear Camera | 400% Ultra Boom Speaker⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹21,499 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GZGBXWJZ?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme P4x 5G Smartphone, Lake Green, 6GB RAM, 128GB Storage⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹21,939 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G6LBJT5N?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh…](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme NARZO 80 Lite 4G (Obsidian Black 2026, 4GB+64GB) | 6300mAh Segment's Biggest Battery | 7.94mm Slim Design | 300% Ultra Volume | Pulse Light: 9 Colors, 5 Glow Modes | Ai Assist⌉](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹13,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0H1BMBX9R?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan…](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme narzo 100 Lite 5G (Thunder Black,4GB+64GB) | 7000mAh Titan Battery | 4 Years, Zero Lag | 144 Hz Ultra Smooth Display | 6 nm Octa-core 5G Chipset | Color Pop Design | VC Cooling⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹17,999 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GTRM9NQ7?tag=thecuriosi10b-21) Title [realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊realme P4 Lite 5G (Mosaic Blue, 64GB Storage), (4GB RAM)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹16,745 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GWF56V6Q?tag=thecuriosi10b-21) Share this