# Mental Health, Adjustment and Guidance - Link: https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/ - Published: 2026-09-15T07:32:19+05:30 - Author: MAHENDRA MANCHIKALAPATI ## Mental Health, Adjustment, Defence mechanisms, Conflicts, Frustration, Stress, Anxiety, Maladjustment, Guidance and counselling ## మానసిక ఆరోగ్యం, సర్దుబాటు, మరియు వర్తన విజ్ఞానం: సమగ్ర విశ్లేషణ * [మానసిక ఆరోగ్యం, సర్దుబాటు, మరియు వర్తన విజ్ఞానం: సమగ్ర విశ్లేషణ](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#మానసిక-ఆరోగ్యం-సర్దుబాటు-మరియు-వర్తన-విజ్ఞానం-సమగ్ర-విశ్లేషణ) * [1. మానసిక ఆరోగ్యం (Mental Health)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#1-మానసిక-ఆరోగ్యం-mental-health) * [2. సర్దుబాటు (Adjustment)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#2-సర్దుబాటు-adjustment) * [3. సంఘర్షణలు (Conflicts)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#3-సంఘర్షణలు-conflicts) * [4. కుంఠనం (Frustration)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#4-కుంఠనం-frustration) * [5. ఒత్తిడి మరియు ఒత్తిడి నిర్వహణ (Stress & Stress Management)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#5-ఒత్తిడి-మరియు-ఒత్తిడి-నిర్వహణ-stress-stress-management) * [6. ఆందోళన / వ్యాకులత (Anxiety)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#6-ఆందోళన-వ్యాకులత-anxiety) * [7. రక్షక తంత్రాలు (Defense Mechanisms)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#7-రక్షక-తంత్రాలు-defense-mechanisms) * [8. విషమయోజనం (Maladjustment)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#8-విషమయోజనం-maladjustment) * [9. మార్గదర్శకత్వం మరియు మంత్రణం (Guidance and Counselling)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#9-మార్గదర్శకత్వం-మరియు-మంత్రణం-guidance-and-counselling) * [ముగింపు](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#ముగింపు) * [Practice Time:](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#practice-time) * [Related Pages:](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/mental-health-adjustment-and-guidance/#related-pages) మానవ ప్రవర్తన మరియు మూర్తిమత్వ వికాసంలో మానసిక ఆరోగ్యం, సర్దుబాటు మరియు వాటికి సంబంధించిన వివిధ మానసిక ప్రక్రియలు కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. మారుతున్న పరిసరాలకు అనుగుణంగా మారడమే ప్రకృతి ధర్మం; అయితే ఈ మార్పును సరిగ్గా అర్థం చేసుకోలేకపోయినప్పుడు మానసిక మరియు శారీరక రుగ్మతలు ఏర్పడతాయి. --- ## 1. మానసిక ఆరోగ్యం (Mental Health) మానసిక ఆరోగ్యం అనేది కేవలం శారీరక వ్యాధులు లేకపోవడం మాత్రమే కాదు; వ్యక్తి తన సామర్థ్యాలను సక్రమంగా వినియోగించుకుంటూ సంతోషకరమైన జీవితాన్ని గడపడం. * **నిర్వచనం:** బెర్నార్డ్ ప్రకారం, “వ్యక్తి తనకు తానుగా మొత్తం ప్రపంచంతో అనుగుణ్యత చెంది సమర్థవంతంగా, సంతృప్తికరంగా, సంతోషదాయకంగా సామాజిక అనుకూలమైన ప్రవర్తనను నెలకొల్పుకొని నిత్య జీవితంలోని పరిస్థితులను ఎదుర్కొని అంగీకరించడమే మానసిక ఆరోగ్యం”. * **చారిత్రక నేపథ్యం:** మానసిక అనారోగ్యానికి దెయ్యాలు, భూతాలు కారణం కాదని ఖండించి, చికిత్సలో మానవతా దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టిన శాస్త్రవేత్త **పీనెల్**. * **మానసిక ఆరోగ్య ఉద్యమం:** ఈ ఉద్యమానికి మూలపురుషుడు **క్లిఫ్ఫర్డ్ బీర్స్** (Clifford Beers). ఈయన 1908లో _“A Mind That Found Itself”_ అనే ప్రసిద్ధ గ్రంథాన్ని రచించారు. దీని ఫలితంగా 1909లో National Committee for Mental Health, 1930లో అంతర్జాతీయ మానసిక కాంగ్రెస్, మరియు 1948లో [ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO)](https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.who.int/&ved=2ahUKEwi4vvb50_SWAxWXm-EIHRJyO84QFnoECCoQAQ&usg=AOvVaw3w5WZMkYep0vzSNC95FZZ9), [UNICEF](https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.unicef.org/&ved=2ahUKEwjLoNmF1PSWAxUrjOEIHYQ7B3AQFnoECBwQAQ&usg=AOvVaw1O2uknYQB73GM2vRXK9mri) లు స్థాపించబడి మానసిక ఆరోగ్యంపై విస్తృత కృషి చేశాయి. * **మానసిక ఆరోగ్యంలో ప్రధాన అంశాలు:** 1. **ధనాత్మక అంశం:** సక్రమ మానసిక ఆరోగ్యానికి కావలసిన అనుకూల పరిస్థితులను నెలకొల్పుకోవడం. 2. **నిరోధించే అంశాలు:** మానసిక అనారోగ్యం కలగకుండా అరికట్టే పద్ధతులను పాటించడం. 3. **రోగ నివారణ అంశం:** అనారోగ్యానికి గురైన వారికి తగిన చికిత్స అందించడం. * **మానసిక అనారోగ్య కారకాలు:** ఇవి 2 రకాలు — దీర్ఘకాలికంగా బాధిస్తూ ఆత్మవిశ్వాసాన్ని తగ్గించే **ప్రోత్సహించే కారకాలు** (అభద్రతా భావం, న్యూనతా భావం), మరియు హఠాత్తుగా సంభవించే **ప్రోగు చేసే కారకాలు** (ఆర్థిక నష్టం, ప్రియమైన వారిని కోల్పోవడం). * **లక్షణాలు:** మానసిక ఆరోగ్యం ఉన్న వ్యక్తి శారీరక ఆరోగ్యం, భావోద్వేగ సమతుల్యత, ఆరోగ్యవంతమైన ఆత్మభావన, సామాజిక పరిపక్వత మరియు ఆశావాద జీవిత దృక్పథాన్ని కలిగి ఉంటాడు. --- ## 2. సర్దుబాటు (Adjustment) గర్భస్థ శిశువు దశ నుండి మరణించే వరకు జీవితంలో సర్దుబాటు అనేది ఒక నిరంతర ప్రక్రియ. * **నిర్వచనాలు:** - **గేట్స్ మరియు జెర్సిల్డ్ (1948):** “తనకూ, తన పరిసరాలకూ మధ్య మరింత సామరస్యమైన సంబంధాలను నెలకొల్పడం కోసం నిరంతరం తన ప్రవర్తనను మార్చుకోవడమే సర్దుబాటు”. - **లారెన్స్ షాఫర్ (1961):** “జీవి అవసరాలకూ, ఆ అవసరాలను సంతృప్తిపరచడాన్ని ప్రభావితం చేసే పరిస్థితులకు మధ్య సమతుల్యమే సర్దుబాటు”. * **ఆటంకాలు (Obstacles):** వ్యక్తి తన అవసరాలను తీర్చుకునే క్రమంలో ఎదురయ్యే ఆటంకాలు రెండు రకాలు: 1. **వ్యక్తిగత ఆటంకాలు:** శారీరక లోపాలు (అంధత్వం, చెవుడు) లేదా మానసిక లోపాలు (తక్కువ ప్రజ్ఞ). 2. **పరిసర ఆటంకాలు:** భౌతిక పరిసరాలు (కొండలు, ఎడారులు) లేదా సామాజిక పరిసరాలు (కట్టుబాట్లు, కుల మత అడ్డంకులు). --- ## 3. సంఘర్షణలు (Conflicts) వ్యక్తి ఒకే సమయంలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ లక్ష్యాలను ఎంచుకోవలసి వచ్చినప్పుడు మానసిక ఉద్రిక్తతకు గురవుతాడు. * **నిర్వచనం:** డగ్లస్ మరియు హాలండ్ ప్రకారం, “రెండు విరుద్ధ కోరికల మధ్య ఏర్పడే తణ్యత వల్ల కలిగే బాధాపూరితమైన ఉద్వేగస్థితియే సంఘర్షణ”. * **కర్ట్ లెవిన్ వర్గీకరణ (4 రకాల సంఘర్షణలు):** 1. **ఉపగమ – ఉపగమ (Approach – Approach):** రెండు ఆకర్షణీయమైన లక్ష్యాలలో ఒకదానిని మాత్రమే ఎంచుకోవలసి వచ్చినప్పుడు కలిగే సంఘర్షణ. _(ఉదాహరణ: ఒకే సమయంలో చాక్లెట్ లేదా ఐస్‌క్రీమ్ లలో ఒకదాన్నే ఎంచుకోవడం)_. 2. **పరిహార – పరిహార (Avoidance – Avoidance):** రెండు ఆకర్షణీయం కాని (అనిష్టమైన) పరిస్థితులలో ఒకదానిని తప్పనిసరిగా ఎంచుకోవలసి వచ్చినప్పుడు కలిగే సంఘర్షణ. _(ఉదాహరణ: ఇష్టం లేని ఉద్యోగంలో రీజాయిన్ కావడం లేదా ట్రాన్స్‌ఫర్ కావడం)_. 3. **ఉపగమ – పరిహార (Approach – Avoidance):** ఒకే లక్ష్యం పట్ల ఒకే సమయంలో ఆకర్షణ మరియు వికర్షణ (భయం/సిగ్గు) రెండూ కలగడం. _(ఉదాహరణ: చెట్టుపై ఉన్న జామపండు తినాలని ఆశ ఉన్నా, కింద పడతాననే భయం ఉండటం)_. 4. **ద్వి – ఉపగమ పరిహార (Double Approach – Avoidance):** రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఆకర్షణీయమైన మరియు అనాకర్షణీయమైన అంశాలు ఉన్న లక్ష్యాల మధ్య ఎంపిక చేసుకోవడం. _( ఉదాహరణ: ఎక్కువ జీతం ఉండి ఎక్కువ దూరం ఉన్న ఉద్యోగం లేదా తక్కువ జీతం ఉండి దగ్గరగా ఉన్న ఉద్యోగం మధ్య ఎంపిక)_. --- ## 4. కుంఠనం (Frustration) లక్ష్య సాధనలో ఆటంకాలు ఎదురై కోరికలు తీరనప్పుడు వ్యక్తిలో నాటుకుపోయే నిరాశ నిస్పృహల స్థితిని కుంఠనం అంటారు. * **నిర్వచనాలు:** - **గుడ్:** “మానవుని ఆశయం గానీ, అవసరం గానీ తృప్తిపరచడంలో అవరోధం ఏర్పడినప్పుడు ఉద్భవించే భావనే కుంఠనం”. - **కరోల్:** “కుంఠనం అంటే వ్యక్తిలోని ప్రేరకం తృప్తి చెందకపోవడం”. * **కారణాలు:** తమ సామర్థ్యానికి మించిన లక్ష్యాలను ఎంచుకోవడం, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, సామాజిక సంబంధాలు నెలకొల్పుకోలేకపోవడం మరియు మారే పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మారలేకపోవడం. * **పర్యవసానాలు:** తీవ్రమైన కుంఠనం వల్ల వ్యక్తి లక్ష్యాన్ని విరమించుకోవడం, శారీరక- మానసిక అనారోగ్యం పాలవడం, దాష్టీకానికి (Aggression) ఒడిగట్టడం, లేదా పగటికలలు ( స్వైరకల్పనం) కనడం వంటి ప్రతికూల చర్యలకు పూనుకుంటారు. --- ## 5. ఒత్తిడి మరియు ఒత్తిడి నిర్వహణ (Stress & Stress Management) ఆధునిక జీవనశైలిలో చిన్న పిల్లల నుండి పెద్దల వరకు తీవ్ర ఒత్తిడికి గురవుతున్నారు. * **నిర్వచనం:** ఒక సవాలుకు లేదా నూతన పరిస్థితికి వ్యక్తి శారీరకంగా, మానసికంగా స్పందించడమే ఒత్తిడి. * **ఇస్త్రీ పెట్టె (Iron Box) ఉదాహరణ:** బట్టల ముడతలు పోవడానికి ఇస్త్రీ పెట్టెకు తగినంత వేడి అవసరం; వేడి ఎక్కువైతే బట్టలు కాలుతాయి, తక్కువైతే ముడతలు పోవు. అదే విధంగా, **వ్యక్తికి తగినంత (పరిమిత) ఒత్తిడి ఉంటేనే పనిలో ప్రేరణ పొంది రాణిస్తాడు**; ఒత్తిడి అధికమైతే ఆలోచనా స్థబ్దత, జ్ఞాపకశక్తి క్షీణత మరియు చిరాకు కలుగుతాయి. * **లక్షణాలు:** తరచూ తలనొప్పి, చెమటలు పట్టడం, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, నిద్రలేమి, ఏకాగ్రత లోపించడం మరియు బాధ్యతల నుండి తప్పుకోవడం. * **ఒత్తిడి నిర్వహణ:** శ్వాసక్రియ నియంత్రణ, యోగా, ధ్యానం, ప్రశాంత నిద్ర, సమయపాలన, వాస్తవిక దృక్పథం, మరియు ఉల్లాసకరమైన క్రీడలు లేదా సంగీతం ద్వారా ఒత్తిడిని సమర్థవంతంగా జయించవచ్చు. --- ## 6. ఆందోళన / వ్యాకులత (Anxiety) ఒత్తిడి పర్యవసానంగా ఏర్పడే ప్రతికూల ప్రవర్తనా స్థితిని ఆందోళన లేదా వ్యాకులత అంటారు. * **స్వభావం:** “కారణరహితమైన భయం వల్ల ఏదో కీడు జరగబోతుందన్న ఊహలు పదే పదే రావడం వల్ల కలిగే మానసిక స్థితి”. _(ఉదాహరణ: పరీక్షలంటే తీవ్రమైన భయంతో జ్వరం రావడం, వణుకు, లేదా చెమటలు పట్టే నికషా వ్యాకులత)_. * **పరిష్కారం:** విద్యార్థులకు కఠినమైన టార్గెట్లు విధించకుండా, వారిలో ఆత్మస్థైర్యం నింపడం, స్నేహపూర్వక వాతావరణం కల్పించడం మరియు నిరంతరం పరీక్షల భయాన్ని తొలగించడం ద్వారా ఆందోళనను నివారించవచ్చు. --- ## 7. రక్షక తంత్రాలు (Defense Mechanisms) వ్యక్తికి జీవితంలో ఎదురయ్యే **సంఘర్షణలు, కుంఠనాల వల్ల ఏర్పడే తీవ్రమైన మనో వ్యాకులతను( Anxiety) తగ్గించుకోవడానికి**, తన **అహాన్ని (Ego)** కాపాడుకోవడానికి అచేతనంగా ఉపయోగించే ఆత్మవంచన ప్రక్రియలనే **రక్షక తంత్రాలు (Defense Mechanisms)** అంటారు. ఈ భావనను మొదటగా** సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్** ప్రవేశపెట్టారు. * **పరిణామ క్రమం:** **సంఘర్షణలు → కుంఠనాలు → ఒత్తిడి → మనో వ్యాకులత → విషమయోజనం → మానసిక రుగ్మత**. * **ప్రక్రియ:** కుంఠనాల వల్ల కలిగే తీవ్ర మనో వ్యాకులతను తగ్గించుకోవడానికి వ్యక్తి అచేతనంగా ఉపయోగించే ఆత్మవంచన ప్రక్రియలే రక్షక తంత్రాలు. * **ప్రధాన రక్షక తంత్రాలు:** * **1. దమనం (Repression):** - **వివరణ:** బాధాకరమైన విషయాలను, అపజయాలను లేదా అవమానకరమైన అనుభవాలను బలవంతంగా మరచిపోవడానికి చేసే ప్రయత్నాన్ని దమనం అంటారు. దీనిని **‘ప్రేరేపిత విస్మృతి’** అని కూడా పిలుస్తారు. - **ఉదాహరణ:** బ్యాంక్ బ్యాలెన్స్ తగ్గిపోతుందనే భయంతో చేసిన అప్పులను బలవంతంగా మరచిపోవడం. * **2. ప్రక్షేపణం (Projection):** - **వివరణ:** వ్యక్తి తనలోని లోపాలను, అపజయాలను లేదా అసంతృప్తి భావాలను ఇతరులపైకి లేదా బాహ్య వస్తువులపైకి ఆపాదించడాన్ని ప్రక్షేపణం అంటారు. - **ఉదాహరణ:** పరీక్షలో ఫెయిల్ అయిన విద్యార్థి తన బాధ్యతారాహిత్యాన్ని ఒప్పుకోకుండా, ఉపాధ్యాయుడు సరిగ్గా బోధించకపోవడం వల్లే ఫెయిల్ అయ్యానని చెప్పడం. * **3. హేతుకీకరణం (Rationalization):** - **వివరణ:** లక్ష్య సాధనలో విఫలమైన వ్యక్తి తన వైఫల్యాన్ని సమాజం ఆమోదించే సప్రేతుకమైన, తప్పుడు కారణాలతో సమర్థించుకోవడాన్ని హేతుకీకరణం అంటారు. - **ఉదాహరణ:** నక్క తనకు దక్కని ద్రాక్షపళ్లను చూసి **‘అందని ద్రాక్ష పుల్లన’** అని తనకు తాను సరిపెట్టుకోవడం. * **4. విస్థాపనం (Displacement):** - **వివరణ:** తన కోపాన్ని లేదా ఉద్వేగాన్ని మూల కారణమైన బలమైన వ్యక్తిపై చూపలేక వేరొక బలహీనమైన వ్యక్తిపై లేదా వస్తువుపై ప్రదర్శించడాన్ని విస్థాపనం అంటారు. - **ఉదాహరణ:** ఆఫీసర్‌పై ఉన్న కోపాన్ని గుమస్తా తన భార్యపై చూపించడం లేదా అత్తపై ఉన్న కోపాన్ని వస్తువులపై ప్రదర్శించడం. * **5. ప్రతిగమనం (Regression):** - **వివరణ:** సమస్యలు ఎదురైనప్పుడు వయోజనుడిలా ఆలోచించి పరిష్కరించలేక, చిన్ననాటి శైశవ ప్రవర్తనా స్థితికి వెళ్లి పసిపిల్లల వలె ప్రవర్తించడాన్ని ప్రతిగమనం అంటారు. - **ఉదాహరణ:** ఉద్యోగం కోల్పోయిన వ్యక్తి ఆ పరిస్థితిని ఎదుర్కొనే బదులు పిల్లలవలె పట్టుకుని ఏడవడం. * **6. తదాతీకరణము (Identification):** - **వివరణ:** వ్యక్తి తన మూర్తిమత్వంలో ఇతరుల ఆశయాలను లేదా విజయాలను చేర్చుకుని, వారు సాధించిన విజయాన్ని తానే సాధించినట్లుగా అనుభూతి చెందడాన్ని తదాతీకరణం అంటారు. - **ఉదాహరణ:** బస్సు కండక్టర్ కొడుకు కలెక్టర్ అయినప్పుడు, ఆ కండక్టర్ తానే గొప్ప విజయం సాధించినట్లు గర్వపడటం. * **7. పరిహారము (Compensation):** - **వివరణ:** ఒక రంగంలో లేదా విషయంలో రాణించలేకపోయిన వ్యక్తి ప్రత్యామ్నాయంగా మరొక రంగంలో అత్యుత్తమ ప్రతిభను కనబరిచి ఆ లోపాన్ని భర్తీ చేసుకోవడాన్ని పరిహారము అంటారు. - **ఉదాహరణ:** చదువులో వెనుకబడిన విద్యార్థి ఆటలలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచి పేరు తెచ్చుకోవడం. * **8. ఉదాతీకరణం (Sublimation):** - **వివరణ:** సమాజం ఆమోదించని ఉద్వేగాలను లేదా ఆలోచనలను సమాజానికి ఉపయోగపడే నిర్మాణాత్మకమైన, కళాత్మక క్రియల్లోకి మళ్లించడాన్ని ఉదాతీకరణం అంటారు. - **ఉదాహరణ:** ప్రేయసికి దూరమైన ప్రేమికుడు తన బాధను కవితలుగా రాస్తూ గొప్ప కవిగా లేదా చిత్రకారుడిగా మారడం. * **9. స్వైరకల్పనం (Fantasy):** - **వివరణ:** నిజ జీవితంలో తీరని కోరికలను పగటికలలు (Day dreams) కనడం ద్వారా సంతృప్తిపరచుకోవడం. * **10. నిరాకరించుట (Denial):** - **వివరణ:** సహించలేని చేదు వాస్తవాన్ని నిజం కాదని త్రోసిపుచ్చి తాత్కాలిక ఉపశమనాన్ని పొందడం. - **ఉదాహరణ:** భార్య మరణవార్త విన్న భర్త అది నిజం కాదని నమ్మకపోవడం. * **11. ఉపసంహరణ (Withdrawal):** - **వివరణ:** అవమానం జరుగుతుందేమోననే భయంతో ఆయా పరిసరాలు లేదా సన్నివేశాల నుండి తప్పుకుని దూరంగా ఉండటం. - **ఉదాహరణ:** పేరంటానికి వెళ్తే అక్కడ అవమానం జరుగుతుందేమోనన్న భయంతో మహిళలు వెళ్లకుండా ఉండిపోవడం. * **12. ప్రేరక తారుమారు:** - **వివరణ:** తనలోని నిజమైన భావానికి పూర్తిగా వ్యతిరేకమైన ప్రవర్తనను బయటకు ప్రదర్శించి ఉపశమనం పొందడం. - **ఉదాహరణ:** ఉపాధ్యాయుడు దండించిన తర్వాత లోపల తీవ్ర బాధ ఉన్నప్పటికీ బయటకు “ నాకేమీ బాధగా లేదు” అని చెప్పడం. * మనో వ్యాకులతను తగ్గించుకోవడానికి రక్షక తంత్రాలు తాత్కాలికంగా సహాయపడినప్పటికీ, వాటిపై పదే పదే ఆధారపడితే వ్యక్తి సర్దుబాటు చేసుకునే శక్తిని కోల్పోయి విషమయోజనానికి( Maladjustment) గురవుతాడు. --- ## 8. విషమయోజనం (Maladjustment) పరిసరాలతో ఏమాత్రం సర్దుబాటు చేసుకోలేని ప్రతికూల స్థితిని విషమయోజనం అంటారు. * **అట్కిన్సన్ నిర్వచనం:** “ఒక వ్యక్తి పరిసరాలతో అసమతుల్యమైన ప్రవర్తనను ఏర్పరుచుకోవడాన్ని విషమయోజనం అంటారు”. * **కారణాలు:** 1. **వ్యక్తిగత కారకాలు:** శారీరక ఆకృతి సరిగా లేకపోవడం, శారీరక బలహీనత, ఆత్మవిశ్వాస లోపం, మరియు తమ ప్రజ్ఞా సామర్థ్యాలకు మించిన ఆశయాలు ఏర్పరుచుకోవడం. 2. **పరిసర కారకాలు:** కుటుంబంలో కఠినమైన నిబంధనలు, ఉపాధ్యాయ-విద్యార్థి సంబంధాలు సరిగా లేకపోవడం, పాఠ్యప్రణాళిక భారం మరియు సామాజిక-సాంస్కృతిక విలువల్లో వ్యత్యాసాలు. * **లక్షణాలు:** ఆలోచనలు-చేతలకు పొంతన లేకపోవడం, తీవ్ర మనోవ్యాకులత, అవధాన లోపం, నిద్రలేమి, న్యూనతా భావాలు మరియు రక్షక తంత్రాలపై పదే పదే ఆధారపడటం. --- ## 9. మార్గదర్శకత్వం మరియు మంత్రణం (Guidance and Counselling) విషమయోజనం మరియు మానసిక ఒత్తిడికి గురవుతున్న విద్యార్థులను కాపాడటానికి పాఠశాలలు, ఉపాధ్యాయులు మరియు తల్లిదండ్రులు క్రింది చర్యలు తీసుకోవాలి: * **సమగ్ర మార్గదర్శకత్వం:** విద్యార్థుల సహజ సామర్థ్యాలు, అభిరుచులు మరియు ప్రజ్ఞను గుర్తించి వారికి తగిన **విద్యా మరియు ఉద్యోగ సంబంధిత మార్గదర్శకత్వాన్ని (Educational& Vocational Guidance)** అందించాలి. * **ప్రజాస్వామిక వాతావరణం:** పాఠశాలలో నిరంకుశ లేదా దండనాపూరిత వాతావరణం లేకుండా, విద్యార్థుల సలహాలకు విలువ ఇచ్చే **ప్రోత్సాహపూరిత ప్రజాస్వామిక వాతావరణాన్ని**  నెలకొల్పాలి. * **మంత్రణం (Counselling):** తీవ్రమైన విషమయోజనం మరియు వ్యాకులత కలిగిన పిల్లలను ప్రత్యేకంగా గుర్తించి, నిపుణులైన కౌన్సెలర్ల ద్వారా భద్రతా భావాన్ని నెలకొల్పుతూ, సమస్యలను స్వతంత్రంగా పరిష్కరించుకునే నైపుణ్యాలను పెంపొందించాలి. --- ## ముగింపు వ్యక్తి యొక్క సంపూర్ణ వికాసానికి మరియు సంతోషకరమైన జీవితానికి మానసిక ఆరోగ్యం అత్యంత ప్రధానమైనది. విద్యార్థులలో ఎదురయ్యే సంఘర్షణలు, ఒత్తిడులు మరియు ఆందోళనలను సమర్థవంతంగా అధిగమింపజేస్తూ, సరైన మార్గదర్శకత్వం ద్వారా వారిలో **సమగ్ర లేదా సమైక్య మూర్తిమత్వాన్ని( Integrated Personality)** వికసింపజేయడం ఉపాధ్యాయులు మరియు సమాజం యొక్క ప్రాథమిక బాధ్యత. --- ## Practice Time: ### ప్రశ్నల పట్టిక (Questions) సమాధానం ఇచ్చినవి దాటవేసినవి చూడనివి _The Curiosi.com_ Magic Vault APTET/CTET – Mental Health, Adjustment and Guidance 00:00 ## Related Pages: [Observation, Interviews, Reflective Journals, Anecdotal records and Narratives, Introspection, Experimental method, Questionnaire, Case Study, Rating Scales, Longitudinal and Cross-Cultural Approaches, Action Research in Education](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/methods-and-techniques-of-data-collection/) [(పరిశీలన, ఇంటర్వ్యూలు, ప్రతిబింబిత జర్నల్స్, ఉదంతాల రికార్డులు మరియు కథనాలు, ఆత్మపరిశీలన, ప్రయోగాత్మక పద్ధతి, ప్రశ్నావళి, కేస్ స్టడీ, రేటింగ్ స్కేల్స్, దీర్ఘకాలిక మరియు బహుళ-సాంస్కృతిక విధానాలు, విద్యలో కార్యాచరణ పరిశోధన)](https://thecuriosi.com/ap-tet-2026/child-development-and-pedagogy/methods-and-techniques-of-data-collection/) Title [LG Essential Series, 0.8 Ton 2 Star,New star rated, Smart Inverte…](https://www.amazon.in/dp/B0GF1779H2?tag=thecuriosi10b-21) [Carrier 1.5 Ton 3 Star,New Star rated, Wi-Fi Smart Flexicool Inve…](https://www.amazon.in/dp/B0GCDZCJ7K?tag=thecuriosi10b-21) [Daikin 1.5 Ton 3 Star, New Star rated, Inverter Split AC (Copper,…](https://www.amazon.in/dp/B0GRV2DWP3?tag=thecuriosi10b-21) [LG 1.5 Ton 5 Star,New star rated, DUAL Inverter Split AC (Copper,…](https://www.amazon.in/dp/B0G58WMC69?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊LG Essential Series, 0.8 Ton 2 Star,New star rated, Smart Inverter Split AC (Copper, Convertible 6-in-1 Cooling, Faster Cooling & Energy Saving, HD Filter with AntiVirus Protection, AS-Q11KNVE, White)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GF1779H2?tag=thecuriosi10b-21) [⌊Carrier 1.5 Ton 3 Star,New Star rated, Wi-Fi Smart Flexicool Inverter Split AC (Copper, Convertible 6-in-1 with Wi-Fi with Geo-Fencing, Smart Energy Display, ESTER EDGE Gxi WiFi-CAI18EE3R36W0, White)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GCDZCJ7K?tag=thecuriosi10b-21) [⌊Daikin 1.5 Ton 3 Star, New Star rated, Inverter Split AC (Copper, PM2.5 Filter, MTKL50XV16, White)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GRV2DWP3?tag=thecuriosi10b-21) [⌊LG 1.5 Ton 5 Star,New star rated, DUAL Inverter Split AC (Copper, AI Convertible 6-in-1,VIRAAT Mode,Faster Cooling & Energy Saving,4 Way Swing, HD Filter with Anti-Virus Protection, US-Q19YNZE3,White)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G58WMC69?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹26,490 ₹35,490 ₹36,990 ₹42,990 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GF1779H2?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GCDZCJ7K?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GRV2DWP3?tag=thecuriosi10b-21) [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G58WMC69?tag=thecuriosi10b-21) Title [LG Essential Series, 0.8 Ton 2 Star,New star rated, Smart Inverte…](https://www.amazon.in/dp/B0GF1779H2?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊LG Essential Series, 0.8 Ton 2 Star,New star rated, Smart Inverter Split AC (Copper, Convertible 6-in-1 Cooling, Faster Cooling & Energy Saving, HD Filter with AntiVirus Protection, AS-Q11KNVE, White)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GF1779H2?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹26,490 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GF1779H2?tag=thecuriosi10b-21) Title [Carrier 1.5 Ton 3 Star,New Star rated, Wi-Fi Smart Flexicool Inve…](https://www.amazon.in/dp/B0GCDZCJ7K?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊Carrier 1.5 Ton 3 Star,New Star rated, Wi-Fi Smart Flexicool Inverter Split AC (Copper, Convertible 6-in-1 with Wi-Fi with Geo-Fencing, Smart Energy Display, ESTER EDGE Gxi WiFi-CAI18EE3R36W0, White)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GCDZCJ7K?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹35,490 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GCDZCJ7K?tag=thecuriosi10b-21) Title [Daikin 1.5 Ton 3 Star, New Star rated, Inverter Split AC (Copper,…](https://www.amazon.in/dp/B0GRV2DWP3?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊Daikin 1.5 Ton 3 Star, New Star rated, Inverter Split AC (Copper, PM2.5 Filter, MTKL50XV16, White)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0GRV2DWP3?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹36,990 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0GRV2DWP3?tag=thecuriosi10b-21) Title [LG 1.5 Ton 5 Star,New star rated, DUAL Inverter Split AC (Copper,…](https://www.amazon.in/dp/B0G58WMC69?tag=thecuriosi10b-21) Thumbnail [⌊LG 1.5 Ton 5 Star,New star rated, DUAL Inverter Split AC (Copper, AI Convertible 6-in-1,VIRAAT Mode,Faster Cooling & Energy Saving,4 Way Swing, HD Filter with Anti-Virus Protection, US-Q19YNZE3,White)⌉](https://www.amazon.in/dp/B0G58WMC69?tag=thecuriosi10b-21) Price ₹42,990 More information [ Buy on Amazon](https://www.amazon.in/dp/B0G58WMC69?tag=thecuriosi10b-21) Share this