అక్షర విభాగం: అచ్చులు, హల్లులు, వాటి వర్గీకరణ

తెలుగు విభాగంలోని 24 కంటెంట్ మార్కులలో భాషాంశాలు (వ్యాకరణం) పెద్ద భాగం. వ్యాకరణానికి పునాది వర్ణమాల. సంధులు (పరుషాలు, సరళాలు), ఛందస్సు (గురు లఘువులు) అన్నీ అక్షరాల వర్గీకరణ మీదే ఆధారపడతాయి. కాబట్టి ఈ పాఠాన్ని బాగా నేర్చుకుంటే తర్వాతి పాఠాలు సులువవుతాయి. ఒకటో తరగతిలో అక్షరాలు నేర్పేటప్పుడు కూడా ఈ వర్గీకరణ ఉపాధ్యాయునికి స్పష్టత ఇస్తుంది.

అచ్చులు, హల్లులు, ఉభయాక్షరాలు

అచ్చులు (ప్రాణాక్షరాలు, స్వరాలు): ఇతర అక్షరాల సాయం లేకుండా స్వతంత్రంగా పలికేవి. హల్లులు (ప్రాణి అక్షరాలు, వ్యంజనాలు): అచ్చు సాయంతోనే పూర్తిగా పలికేవి (క్ + అ = క). ఉభయాక్షరాలు: అచ్చులకూ హల్లులకూ చెందని, రెండింటితో కలిసి వచ్చేవి: సున్న (ం), అరసున్న (ఁ), విసర్గ (ః). సాంప్రదాయికంగా తెలుగు వర్ణమాలలో 56 అక్షరాలు (16 అచ్చులు, 3 ఉభయాక్షరాలు, 37 హల్లులు) అని చెబుతారు; కొన్ని పుస్తకాల్లో సంఖ్య కొద్దిగా మారుతుంది (అధికారిక పాఠ్యపుస్తకంలో సరిచూసుకోండి).

సవర్ణాలు: ఒకే స్థానం నుండి పుట్టిన హ్రస్వ–దీర్ఘ జంటలు: అ–ఆ, ఇ–ఈ, ఉ–ఊ, ఋ–ౠ. ఇవి సవర్ణదీర్ఘ సంధిలో మళ్ళీ వస్తాయి.

ద్విత్వ, సంయుక్త అక్షరాలు

హల్లుల వర్గీకరణ

క నుండి మ వరకు ఉన్న 25 హల్లులను ఐదు వర్గాలుగా (క, చ, ట, త, ప వర్గాలు) విభజిస్తారు. ప్రతి వర్గంలో ఐదు అక్షరాలు ఉంటాయి.

జ్ఞాపక సూత్రం: వర్గంలో స్థానాలు గుర్తుంచుకోండి: 1 = పరుషం, 3 = సరళం, 2 + 4 = వర్గయుక్కులు, 5 = అనునాసికం. “క-చ-ట-త-ప” పరుషాలను “గ-జ-డ-ద-బ” సరళాలుగా మార్చడమే సరళాదేశ సంధి.

ఉదాహరణ

ఒకటో తరగతి ఉపాధ్యాయురాలు ఐదు వర్గాలను ఐదు రంగుల “అక్షర ఇళ్ళు”గా చార్టు మీద చూపింది. ప్రతి ఇంట్లో మొదటి గది (పరుషం) ఎరుపు, మూడో గది (సరళం) ఆకుపచ్చ, ఐదో గది (అనునాసికం) నీలం. పిల్లలు “క ఇంట్లో గ ఎక్కడ ఉంది?” అనే ఆట ఆడారు. అక్షరాలను గుర్తుపెట్టుకోవడమే కాక, తర్వాతి తరగతుల్లో సంధులకు కూడా ఇది పునాది వేసింది.

పరీక్షా దృష్టి

• ఉభయాక్షరాలు మూడే: సున్న, అరసున్న, విసర్గ. ఋ, ఌ అచ్చులు, ఉభయాక్షరాలు కావు.
• ద్విత్వం = అదే హల్లు ఒత్తు; సంయుక్తం = వేరే హల్లు ఒత్తు.
• వర్గయుక్కులు (2, 4 అక్షరాలు), అనునాసికాలు (5వ అక్షరం) తికమక పడవద్దు.
• అంతస్థాలు య ర ల వ; ఊష్మాలు శ ష స హ.

ముఖ్యాంశాలు

• అచ్చులు స్వతంత్రంగా పలుకుతాయి; హల్లులు అచ్చు సాయంతో పలుకుతాయి.
• ఉభయాక్షరాలు: సున్న, అరసున్న, విసర్గ.
• హ్రస్వం ఒక మాత్ర, దీర్ఘం రెండు మాత్రలు; సవర్ణాలు అ–ఆ, ఇ–ఈ, ఉ–ఊ, ఋ–ౠ.
• పరుషాలు క చ ట త ప; సరళాలు గ జ డ ద బ; మిగిలినవి స్థిరాలు.
• స్పర్శాలు 25; వర్గయుక్కులు 10; అనునాసికాలు 5; అంతస్థాలు 4; ఊష్మాలు 4.
• ద్విత్వం, సంయుక్తం, సంశ్లేషం ఒత్తుల సంఖ్యను బట్టి.

అభ్యాసం

1. క్రింది వాటిలో ఉభయాక్షరం కానిది:
   • (A) సున్న
   • (B) అరసున్న
   • (C) విసర్గ
   • (D) ఋ
2. పరుషాలు:
   • (A) క, చ, ట, త, ప
   • (B) గ, జ, డ, ద, బ
   • (C) య, ర, ల, వ
   • (D) శ, ష, స, హ
3. సరళాలు:
   • (A) క, చ, ట, త, ప
   • (B) గ, జ, డ, ద, బ
   • (C) ఙ, ఞ, ణ, న, మ
   • (D) ఖ, ఘ, ఛ, ఝ, ఠ
4. ఊష్మాలు:
   • (A) య, ర, ల, వ
   • (B) ఙ, ఞ, ణ, న, మ
   • (C) శ, ష, స, హ
   • (D) ఖ, ఘ, థ, ధ
5. అనునాసికాలు:
   • (A) య, ర, ల, వ
   • (B) శ, ష, స, హ
   • (C) క, చ, ట, త, ప
   • (D) ఙ, ఞ, ణ, న, మ
6. “అక్క” అనే పదంలోని “క్క” ఏ రకమైన అక్షరం?
   • (A) ద్విత్వాక్షరం
   • (B) సంయుక్తాక్షరం
   • (C) సంశ్లేషాక్షరం
   • (D) ఉభయాక్షరం
7. వర్గయుక్కులు:
   • (A) క, గ, చ, జ
   • (B) య, ర, ల, వ
   • (C) ఖ, ఘ, ఛ, ఝ, ఠ, ఢ, థ, ధ, ఫ, భ
   • (D) ఙ, ఞ, ణ, న, మ
8. “శక్తి” అనే పదంలోని “క్తి” ఏ రకమైన అక్షరం?
   • (A) ద్విత్వాక్షరం
   • (B) సంయుక్తాక్షరం
   • (C) ఉభయాక్షరం
   • (D) అనునాసికం