మూర్తిమత్వం (Personality) యొక్క అర్థం, నిర్వచనాలు, ప్రాథమిక లక్షణాలు మరియు మూలకాలపై రూపొందించిన సమగ్ర వ్యాసం.
మూర్తిమత్వం: అర్థం, నిర్వచనాలు, లక్షణాలు మరియు మూలకాలు
మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో మూర్తిమత్వం (Personality) అనేది అత్యంత విస్తృతమైన మరియు కీలకమైన భావన. సాధారణ ప్రజలు మూర్తిమత్వం అంటే కేవలం వ్యక్తి యొక్క బాహ్య శారీరక రూపరేఖలు లేదా అందం మాత్రమే అని భావిస్తుంటారు. కానీ, కేవలం కంటికి అందంగా ఉన్నంత మాత్రాన ఒక వ్యక్తికి మంచి మూర్తిమత్వం ఉందని అనుకోవడం పొరపాటు. నవీన విద్యా విధానం విద్యార్థులలో సమగ్ర లేదా సంపూర్ణ మూర్తిమత్వాన్ని (Integrated Personality) పెంపొందించడాన్ని ప్రధాన లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
1. మూర్తిమత్వం – అర్థం (Meaning of Personality)
ఆంగ్లంలోని ‘Personality’ అనే పదం ‘Persona’ అనే లాటిన్ పదం నుండి ఉద్భవించింది. లాటిన్ భాషలో ‘పెర్సొనా’ అంటే “ముసుగు” (Mask) అని అర్థం.
- చారిత్రక నేపథ్యం: పూర్వకాలంలో నాటకాలలో నటులు వివిధ పాత్రలు ధరించేటప్పుడు ఆ పాత్రకు తగినట్లుగా ముసుగులు వేసుకొని అభినయించేవారు.
- జీవిత రంగం: అదే విధంగా, ఒక వ్యక్తి తన నిజ జీవితంలో కొడుకుగా, అన్నగా, భర్తగా, తండ్రిగా, తాతగా వేర్వేరు పరిస్థితుల్లో వివిధ పాత్రలు పోషిస్తూ ప్రవర్తించాల్సి వస్తుంది.
- సమగ్ర భావన: కాబట్టి, మూర్తిమత్వం అనేది కేవలం కంటికి కనిపించే బాహ్య రూపరేఖలే కాకుండా, వ్యక్తి యొక్క అంతర్గత మానసిక, సామాజిక, తాత్విక మరియు ఉద్వేగ లక్షణాలన్నింటినీ పూర్తిస్థాయిలో వివరించే ఒక సమగ్రమైన (Comprehensive) పదం.
2. మూర్తిమత్వ నిర్వచనాలు (Definitions of Personality)
మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు మూర్తిమత్వాన్ని పలు కోణాల్లో నిర్వచించారు:
- ఆర్.బి. కాటెల్ (Cattell): “ఒక నిర్దిష్ట సన్నివేశంలో ఒక వ్యక్తి ఏమి చేస్తాడో ప్రాగుక్తీకరించడానికి (ముందుగా ఊహించడానికి) దోహదపడేదే మూర్తిమత్వం”.
- ఇ.డబ్ల్యూ. బర్గెస్ (E.W. Burgess): “వ్యక్తి నివసించే సంఘంలో ఆ వ్యక్తి యొక్క పాత్రను, హోదాను నిర్ణయించే లక్షణాంశాల సమైక్యతే మూర్తిమత్వం”.
- జె.ఎఫ్. బ్రౌన్ (J.F. Brown): “మూర్తిమత్వం అంటే వ్యక్తి యొక్క లక్షణాంశాల గుణాత్మక నమూనా”.
- కాంతర్ (Kantor): “ఒక వ్యక్తి జరిపే ప్రతిచర్యల మొత్తము, ఒక వ్యక్తి చేసే మరియు చేయగల కృత్యాల మొత్తమే అతని మూర్తిమత్వం”.
- ప్రిన్స్ (Prince): “జైవిక స్వతఃసిద్ధ గుణాలు, ధోరణులు, ప్రచోదనలు, సంపాదిత లక్షణాలు మరియు సహజాతాలు మొదలైన లక్షణాల కలయికనే మూర్తిమత్వం అంటారు”.
- జి.డబ్ల్యూ. ఆల్‌పోర్ట్ (G.W. Allport): “వ్యక్తి తన పరిసరాలతో చేసుకునే ప్రత్యేకమైన సర్దుబాటును నిర్ణయించే మానసిక, భౌతిక అంశాల గతిశీల వ్యవస్థాపనమే మూర్తిమత్వం”.
- విశ్లేషణ: ఆల్‌పోర్ట్ ఇచ్చిన ఈ నిర్వచనం అత్యంత అర్థవంతమైనదిగా అంగీకరించబడింది. ఇందులో ‘మానసిక, భౌతిక అంశాలు’ అనడంలో బాహ్య రూపంతో పాటు సామాజిక, ఉద్వేగ, నైతిక లక్షణాలు ఇమిడి ఉన్నాయి. ‘గతిశీల వ్యవస్థాపనం’ అనడంలో మూర్తిమత్వం అనేది స్థిరమైనది కాదని, పరిసరాల ప్రభావంతో నిరంతరం మార్పు చెందుతూ ప్రత్యేక సర్దుబాటుకు దోహదపడుతుందని వ్యక్తమవుతుంది.
3. మూర్తిమత్వం యొక్క ముఖ్య లక్షణాలు (Characteristics of Personality)
వివిధ నిర్వచనాలను పరిశీలించినప్పుడు మూర్తిమత్వానికి సంబంధించి క్రింది ప్రధాన లక్షణాలు వ్యక్తమవుతాయి:
- ప్రత్యేకమైనది మరియు నిర్దిష్టమైనది: ప్రతి వ్యక్తి యొక్క మూర్తిమత్వం విశిష్టమైనది. చివరికి సమరూప కవలలు (Identical Twins) కూడా ఒకే రకమైన మూర్తిమత్వాన్ని కలిగి ఉండరు.
- స్వీయ చైతన్యం (Self-consciousness): భాటియా ప్రకారం, వ్యక్తిలో ‘ఆత్మ భావన’ ప్రవేశించినప్పుడే మనిషి వ్యక్తిగా మారతాడు. పసిపిల్లలకు లేదా జంతువులకు ఆత్మ భావన ఉండదు కాబట్టి వారికి మూర్తిమత్వాన్ని ఆపాదించలేము.
- సమగ్ర వికాసాల సమాహారం: వ్యక్తి యొక్క శారీరక, మానసిక, ఉద్వేగ, సామాజిక, నైతిక వికాసాలు; చేతన, ఉపచేతన, అచేతన అంశాలు; జ్ఞానాత్మక, భావాత్మక, చలనాత్మక రంగాలు అన్నీ మూర్తిమత్వంలో భాగమే.
- ఏకీకృత మొత్తం (Integrated Whole): ఒకటో రెండో లక్షణాలను బట్టి వ్యక్తిత్వాన్ని అంచనా వేయలేము. వ్యక్తి శారీరక, జైవిక, సామాజిక అంశాలన్నీ ఏకీకృతమై పరిస్థితులకు అనుగుణంగా పనిచేస్తాయి.
- గతిశీలమైనది (Dynamic): మూర్తిమత్వం అనేది నిలకడగా ఉండేది కాదు; ఇది అనుభవాలు, అభ్యసనం మరియు పరిసరాల ప్రభావం వల్ల నిరంతరం మార్పునకు లోనవుతుంది.
- గమ్య నిర్దేశితమైనది: మూర్తిమత్వం ఎల్లప్పుడూ ఒక నిర్దిష్టమైన గమ్యం వైపు లక్ష్యించి పనిచేస్తుంది.
- అనువంశికత మరియు పరిసరాల ఉమ్మడి ప్రభావం: జన్యుపరమైన అంశాలు, భౌతిక పరిసరాలు మరియు సామాజిక వాతావరణం ఉమ్మడిగా మూర్తిమత్వాన్ని నిర్దేశిస్తాయి.
- స్థిరమైనవి కానీ స్థబ్దమైనవి కావు: మూర్తిమత్వ లక్షణాలలో కొంత స్థిరత్వం ఉంటుంది, కానీ అవి గడ్డకట్టుకుపోయినట్లు స్థబ్దంగా ఉండవు. అందుకే మూర్తిమత్వాన్ని విశ్లేషించవచ్చు మరియు అంచనా వేయవచ్చు.
4. మూర్తిమత్వ మూలకాలు / అంశాలు (Elements of Personality)
సాండీఫర్ (Sandiford) తెలిపిన వివరాల ప్రకారం వ్యక్తి యొక్క మూర్తిమత్వంలో 10 ముఖ్యమైన మూలకాలు లేదా అంశాలు అంతర్భాగంగా ఉంటాయి:
- భౌతిక / శారీరక లక్షణాలు: చర్మం రంగు, జుట్టు రంగు, బాహ్య అందం మొదలైనవి.
- శరీర నిర్మాణ లక్షణాలు: జీవన క్రియలు, రక్త పీడనం, రక్త వర్గాలు, ఖనిజ మూలకాలు.
- బౌద్ధిక సామర్థ్యాలు: ప్రజ్ఞా పాటవాలు మరియు విద్యా సాధన.
- అలవాట్లు: జీవితంలో ఆర్జించిన వివిధ ప్రతిస్పందనలు.
- కౌశలాలు (Skills): ఒక పనిని నిర్దిష్టంగా చేసే నైపుణ్యం (ఉదాహరణకు: రాయడం, ఈత కొట్టడం, నడవడం).
- సహజ సామర్థ్యాలు (Aptitudes): అనువంశికంగా లభించి, శిక్షణ ద్వారా వికసించే ప్రత్యేక సామర్థ్యాలు (ఉదాహరణకు: సంగీతం, నాట్యం, చిత్రలేఖనం).
- శక్తులు (Abilities/Powers): స్మృతి, వివేచన, ధారణ, ఆలోచన, సృజనాత్మకత వంటి మానసిక శక్తులు.
- లక్షణాంశాలు (Traits): వ్యక్తి యొక్క విశిష్ట ప్రవర్తనా రీతులు (ఉదాహరణకు: కోపం, సౌమ్యం, ఉద్వేగ స్థిరత్వం).
- వైఖరులు (Attitudes): వివిధ విషయాలు లేదా వ్యక్తుల పట్ల ఉండే దృక్పథాలు.
- అభిరుచులు (Interests): విభిన్న రంగాల పట్ల ఉండే ఆసక్తులు.
గమనిక: ఈ మూలకాలన్నీ మూర్తిమత్వ నిర్వహణలో విడివిడిగా ఉండకుండా ఒకదానితో ఒకటి పరస్పరం వ్యాపించి (Overlapping) ఏకీకృతంగా పనిచేస్తాయి.
ముగింపు
సారాంశంలో, మూర్తిమత్వం అనేది ఒక వ్యక్తి యొక్క శారీరక, మానసిక, సామాజిక, ఉద్వేగ మరియు నైతిక అంశాల సమగ్రమైన రూపం. వ్యక్తి తన పరిసరాలతో జరిపే అంతర చర్యలు, పొందే అనుభవాలు మరియు అభ్యసనం ద్వారా ఈ సమగ్ర వ్యక్తిత్వం వికసిస్తుంది.
Practice Time:
Related Pages
- Self-Description, Self-Recognition, Self-Concept, Self-Esteem, Social Comparison, Internalization And Self-Control (స్వీయ-వివరణ, స్వీయ-గుర్తింపు, స్వీయ-భావన, ఆత్మగౌరవం, సామాజిక పోలిక, అంతర్గతీకరణ మరియు స్వీయ-నియంత్రణ)