Factors influencing development
(వికాసాన్ని ప్రభావితం చేసే అంశాలు: ఒక సమగ్ర విద్యా నివేదిక)
1. పరిచయం (Introduction: The Framework of Human Development)
మానవ వికాసం అనేది కేవలం శారీరక మార్పులకు పరిమితమైన అంశం కాదు; ఇది అనువంశికత (Nature) మరియు పరిసరాల (Nurture) మధ్య నిరంతరం కొనసాగే ఒక డైనమిక్ పరస్పర చర్య. విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర ప్రాతిపదికన, పెరుగుదల (Growth) అనేది పరిమాణాత్మకమైన మార్పులను (ఎత్తు, ãs¡Te⁄) సూచిస్తే, వికాసం (Development) అనేది గుణాత్మకమైన మార్పులను సూచిస్తుంది. వికాసమనేది కేవలం శారీరక మార్పుల సంకలనం కాదు, అది పరిపక్వత (Maturation) మరియు అభ్యసనాల (Learning) ఫలితంగా సంభవించే మార్పు. దీనిని శాస్త్రీయంగా వికాసం = f (పరిపక్వత x అభ్యసనం) అనే సూత్రంతో వ్యక్తపరచవచ్చు.
ప్రముఖ విద్యావేత్తల నిర్వచనాల ప్రకారం:
- ఆండర్సన్ (Anderson): వికాసం అంటే శరీర ఆకారాలను (Structures), శరీర అవయవాల యొక్క ప్రకార్యాలను (Functions) సమైక్యం చేసి విశదీకరించే క్లిష్ట ప్రక్రియ.
- క్రెయిగ్ (Craig): జీవ సంబంధిత పరిసరాల ప్రభావం వల్ల జీవి యొక్క సంరచనలో, ఆలోచనలలో, ప్రవర్తనలలో మార్పు రావడమే వికాసం.
విద్యావశ్యకత (So What?): పెరుగుదల ఒక నిర్దిష్ట దశలో ఆగిపోయినప్పటికీ, వికాసం అనేది వ్యక్తి తన సంపూర్ణ సామర్థ్యాన్ని సాధించే వరకు సాగే నిరంతర ప్రక్రియ. ఈ ప్రక్రియకు అవసరమైన జీవసంబంధమైన ముడిసరుకును అనువంశికత అందిస్తుంది.
2. అనువంశికత – వికాసానికి పునాది (Heredity: The Biological Blueprint)
వ్యక్తి తన పుట్టుకతోనే తల్లిదండ్రుల నుండి పొందే శారీరక, మానసిక లక్షణాలను అనువంశికత అంటారు. ఇది వికాసానికి ఒక ‘బ్లూప్రింట్’ వంటిది. ఈ క్రింది శాస్త్రీయ అధ్యయనాలు అనువంశికత ప్రాధాన్యతను నిరూపిస్తున్నాయి:
- ఫ్రాన్సిస్ గాల్టన్ (Francis Galton): ఈయన తన ‘Hereditary Genius’ గ్రంథం ద్వారా అనువంశికత ప్రాధాన్యతను చాటారు. ఇంగ్లాండ్లోని 997 ప్రముఖ కుటుంబాలను మరియు సాధారణ కుటుంబాలను అధ్యయనం చేసి, ప్రముఖ కుటుంబాల్లో 535 మంది ప్రతిభావంతులు పుట్టగా, సాధారణ కుటుంబాల్లో కేవలం ఐదుగురు మాత్రమే ప్రతిభావంతులుగా పుట్టారని వెల్లడించారు.
- గోడార్డ్ (Goddard): మార్టిన్ కల్లికాక్ (Martin Kallikak) వంశంపై చేసిన అధ్యయనం అత్యంత కీలకమైనది. ఒక మందబుద్ధి గల స్త్రీ వల్ల కలిగిన 480 మంది వారసుల్లో అత్యధికులు మందబుద్ధులు మరియు లైంగిక విచలనం గల నేరస్తులుగా (Sexual deviants) మారారు. అదే కల్లికాక్ ఒక ఉత్తమ లక్షణాలు గల స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నప్పుడు కలిగిన 496 మంది సంతానంలో అత్యధికులు న్యాయవాదులు, వైద్యులు మరియు ఉపాధ్యాయులుగా ఉన్నత వికాసాన్ని సాధించారు.
- డగ్డేల్ (Dugdale): జ్యూక్స్ (Jukes) కుటుంబానికి చెందిన 709 మంది వ్యక్తులను అధ్యయనం చేసి, నేర ప్రవృత్తి, అనైతికత మరియు దొంగతనం వంటి లక్షణాలు వంశపారంపర్యంగా ఎలా సంక్రమిస్తాయో నిరూపించారు.
- ఫ్రీమన్ (Freeman) & ఆల్పోర్ట్ (Allport): కవలలపై వీరు చేసిన పరిశోధనలు జన్యువుల పాత్రను స్పష్టం చేశాయి. ఉదాహరణకు, లతా మంగేష్కర్ వంశంలో సంగీత ప్రతిభ లేదా సచిన్ టెండూల్కర్ కుటుంబంలో క్రీడా నైపుణ్యం అనువంశికంగా సంక్రమించిన సహజ సామర్థ్యాలకు నిదర్శనాలు.
విద్యా ప్రాముఖ్యత (So What?): విద్యార్థుల్లోని జన్యు సామర్థ్యాన్ని (Gene Potential) గుర్తించడం ద్వారా ఉపాధ్యాయులు వారికి తగిన ప్రత్యేక శిక్షణ (Special Instruction) అందించి, వారి సహజ నైపుణ్యాలను అత్యున్నత స్థాయికి చేర్చవచ్చు.
3. పరిసరాలు – వికాస నిర్మాణానికి రంగస్థలం (Environment: The Nurturing Force)
అనువంశికంగా వచ్చిన సామర్థ్యాలు సంపూర్ణంగా వికసించాలంటే అనుకూలమైన పరిసరాలు అవసరం. అనువంశికతను ‘విత్తనం’ అనుకుంటే, పరిసరాలు ‘నేల’ వంటివి.
- జె.బి. వాట్సన్ (J.B. Watson): పరిసరాల శక్తిని చాటుతూ ఈయన ఒక విప్లవాత్మక సవాలు విసిరారు. “నాకు ఒక డజను మంది ఆరోగ్యవంతులైన శిశువులను ఇవ్వండి, వారి అనువంశికతతో సంబంధం లేకుండా వారిని డాక్టర్లుగా, ఇంజనీర్లుగా లేదా నేరస్తులుగా మార్చి చూపిస్తాను” అని పేర్కొన్నారు. ఇది విద్యా రంగంలో ఒక గొప్ప ఆశావాదాన్ని (Educational Hope) కలుగజేసింది.
- బాగ్లే (Bagley): తన ‘Educational Determinism’ గ్రంథంలో పాఠశాల వసతులు మరియు విద్యా అవకాశాలు విద్యార్థుల ప్రజ్ఞా వికాసంతో (IQ) నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉంటాయని వివరించారు.
- గోర్డాన్ (Gordon): జిప్సీ పిల్లలు మరియు పడవ నడిపే వారి పిల్లలపై (Canal boat children) చేసిన అధ్యయనంలో, పాఠశాల వాతావరణానికి దూరంగా ఉండటం వల్ల వయస్సు పెరిగే కొద్దీ వారి ప్రజ్ఞాపాటవాలు తగ్గుతున్నాయని గమనించారు.
- చారిత్రక సాక్ష్యాలు: రోములస్-రీమస్ మరియు అమల-కమల (Wolf Children) వంటి ఉదాహరణలు, మానవ పరిసరాలు లేకపోతే జీవసంబంధిత శిశువు మానవ వికాసాన్ని సాధించలేడని నిరూపించాయి. జంతువుల మధ్య పెరిగిన వీరు మానవ భాషను, ప్రవర్తనను అలవరచుకోలేకపోయారు.
విద్యావశ్యకత (So What?): పరిసరాల ప్రభావం వల్ల వ్యక్తి ప్రవర్తనలో మరియు సామర్థ్యాలలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకురావచ్చు. ఇది సామాజిక సంస్థల బాధ్యతను మరింత పెంచుతుంది.
4. సామాజిక వికాస కారకాలు (Socializing Factors: Shaping the Social Man)
శిశువు ఒక జీవసంబంధిత జీవి (Biological Man) నుండి సాంఘిక జీవిగా (Social Man) మారే ప్రక్రియనే సాంఘికీకరణ (Socialization) అంటారు.
- కుటుంబం మరియు పాఠశాల: కుటుంబం ప్రాథమిక సాంఘికీకరణకు పునాది వేస్తే, పాఠశాల విద్యార్థిలో సామాజిక విలువలను, క్రమశిక్షణను పెంపొందిస్తుంది.
- సమవయస్కుల సమూహం (Peer Groups): కౌమార దశలో పీర్ గ్రూప్స్ ప్రభావం అత్యంత కీలకం. ఇందులో స్పష్టమైన లింగ భేదాలు కనిపిస్తాయి:
- బాలుర సమూహాలు: ఇవి సాధారణంగా సంఖ్యలో పెద్దవిగా ఉంటాయి, కానీ వీటి మధ్య బంధం అంత బలమైనది కాదు.
- బాలికల సమూహాలు: ఇవి సంఖ్యలో చిన్నవిగా ఉన్నప్పటికీ, అత్యంత సన్నిహితమైన బంధాలను (Intimate cliques) కలిగి ఉంటాయి. తరగతి గదిలో సమూహ కృత్యాలను రూపొందించేటప్పుడు ఉపాధ్యాయులు ఈ భేదాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
- క్రీడలు మరియు వీధి సంస్కృతి (Play & Street Culture): ఆటల ద్వారా పిల్లలు నియమాలను పాటించడం, సహకారం మరియు నాయకత్వ లక్షణాలను నేర్చుకుంటారు. వీధి సంస్కృతి (Street Culture) లేదా పొరుగు పరిసరాల ప్రభావం అనేది ద్వితీయ సాంఘికీకరణ కారకంగా పనిచేస్తూ, పిల్లల నైతిక విలువలను మరియు సామాజిక సర్దుబాటును ప్రభావితం చేస్తుంది.
విద్యావశ్యకత (So What?): ఈ సామాజిక కారకాలు వ్యక్తి యొక్క సంపూర్ణ మూర్తిమత్వ (Personality) నిర్మాణంలో మరియు నైతిక విలువల పెంపొందించడంలో నిర్ణయాత్మక పాత్ర పోషిస్తాయి.
5. Practice Time
ముగింపు (Conclusion: The Synthesis of Nature and Nurture)
మానవ వికాసం అనేది అనువంశికత లేదా పరిసరాల యొక్క ఒంటరి ఫలితం కాదు. ఇది ఆ రెండింటి లబ్దం. దీనిని ఈ క్రింది సమీకరణంతో స్పష్టం చేయవచ్చు: వికాసం = అనువంశికత x పరిసరాలు (Development = Heredity x Environment)
అనువంశికత అనేది వ్యక్తికి పరిమితులను మరియు అవకాశాలను (Innate Potential) నిర్దేశిస్తే, పరిసరాలు ఆ అవకాశాలను నిజం చేస్తాయి. కేవలం ఒక అంశం మాత్రమే వికాసాన్ని పూర్తి చేయలేదు; రెండింటి సమతుల్యతతోనే పరిపూర్ణ మూర్తిమత్వం సిద్ధిస్తుంది.
ముగింపు సందేశం: ఉపాధ్యాయులు మరియు తల్లిదండ్రులు విద్యార్థుల జన్యుపరమైన సహజ సామర్థ్యాలను గౌరవిస్తూనే, వారికి అత్యుత్తమ అభ్యసన వాతావరణాన్ని మరియు సామాజిక ప్రోత్సాహాన్ని అందించాలి. అప్పుడే ప్రతి శిశువు తనలో ఉన్న గుప్త సామర్థ్యాలను వెలికితీసి, ఒక ఉన్నతమైన పౌరుడిగా ఎదగగలడు.