అభ్యసన నేపధ్యాలు: ఇల్లు, పాఠశాల మరియు పరిసరాలు (Contexts of Learning: Home, School, and Environment)
అభ్యసనం (Learning) అనేది కేవలం పాఠ్యపుస్తకాలకు లేదా తరగతి గదికే పరిమితమైన ప్రక్రియ కాదు. అనుభవం మరియు శిక్షణ ద్వారా ప్రవర్తనలో వచ్చే మార్పుగా అభ్యసనాన్ని శాస్త్రవేత్తలు నిర్వచించారు. పిల్లల భావోద్వేగ అభివృద్ధి (Emotional Development), సామాజిక ప్రవర్తన (Social Behaviour), మరియు మూర్తిమత్వ వికాసం (Personality) వారు పెరిగే వాతావరణంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. అభ్యసనం సమర్థవంతంగా జరగడానికి ఇల్లు (గృహం), పాఠశాల, మరియు పరిసరాలు ప్రాథమిక వేదికలుగా పనిచేస్తాయి.
1. గృహ వాతావరణం మరియు కుటుంబ నేపథ్యం (Home Context / Family Factors)
పిల్లలకు మొదటి పాఠశాల గృహమే. అభ్యసనా ప్రక్రియలో కుటుంబం అత్యంత ప్రభావవంతమైన పాత్ర వహిస్తుంది:
- కుటుంబ వ్యవస్థాపన/విచ్ఛిన్నం (Family Disorganisation): కుటుంబంలో ప్రశాంతత లోపించినా లేదా విచ్ఛిన్న వాతావరణం ఉన్నా పిల్లల ఆలోచనా విధానం, భావోద్వేగాలు మరియు అభ్యసన నిష్పాదన దెబ్బతింటాయి.
- తల్లిదండ్రుల ఆకాంక్షలు (Parental Aspirations): తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లల చదువు పట్ల చూపే శ్రద్ధ, ఆశయాలు మరియు అందించే ప్రోత్సాహం పిల్లల్లో అభ్యసన ఆసక్తిని మరియు ప్రేరణను పెంచుతాయి.
- పుట్టిన వరుస (Birth Order): కుటుంబంలో పిల్లల జనన వరుస కూడా వారి మూర్తిమత్వాన్ని, ప్రవర్తనను మరియు అభ్యసన శైలిని ప్రభావితం చేస్తుంది.
- గృహ ఆధారిత మద్దతు (Home-based Education): పిల్లల ప్రాథమిక అవసరాలు తీర్చడం, ప్రాథమిక ఉపాధ్యాయులుగా తల్లిదండ్రులు భాగస్వామ్యమవ్వడం అభ్యసనాభివృద్ధికి పునాది వేస్తుంది.
2. పాఠశాల వాతావరణం (School Context & Classroom Environment)
పిల్లల సంజ్ఞానాత్మక మరియు సామాజిక వికాసానికి పాఠశాల నియమబద్ధమైన వాతావరణాన్ని కల్పిస్తుంది:
- బోధనా పద్ధతులు మరియు మాధ్యమాలు: ప్రసార మాధ్యమాలు (Mass media) మరియు బహుళ మాధ్యమాలు (Multi-media) ఉపయోగించి బోధించడం వల్ల అభ్యసనం మరింత ఆకర్షణీయంగా మారుతుంది.
- నమ్య ప్రణాళిక (Flexible Planning): చదువంటే కేవలం మార్కులు, బట్టీ పట్టడం, లేదా గైడ్ల నుంచి కాపీ కొట్టడం కాకూడదు. ఉపాధ్యాయులు విద్యార్థుల స్థాయికి అనుగుణంగా బోధనా పద్ధతులు, కృత్యాలు మరియు మూల్యాంకన విధానాలను మార్చుకోవాలి. ఉపాధ్యాయుడు కుర్చీకే పరిమితం కాకుండా పిల్లల మధ్యలోకి వెళ్లడం, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన బోధనోపకరణాలు (Low cost or no cost material) వాడటం, మరియు పిల్లల పూర్వ జ్ఞానాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని బోధించడం నమ్య ప్రణాళికలో భాగాలు.
- తరగతిగది నిర్వహణ (Classroom Management): ఉపాధ్యాయుడు తరగతిలో ఒక రోల్ మోడల్ (Role Model) గా వ్యవహరిస్తూ ఆమోదయోగ్యమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించాలి. ఇది పిల్లలలో ఆత్మస్థైర్యాన్ని, స్వయం అభ్యసనానుభవాలను (Self-learning experiences) మరియు స్నేహ సంబంధాలను పెంపొందిస్తుంది.
- సమ్మిళిత పాఠశాల వాతావరణం (Inclusive Schools): ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్న పిల్లలను సాధారణ పిల్లలతో కలిపి చదివించడం ద్వారా వివక్షత లేని పాఠశాల వాతావరణం ఏర్పడుతుంది. దీనిని సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి వనరుల నమూనా (Resource Model), ఇటినరెంట్ నమూనా (Itinerant Model), మరియు ద్వంద్వ బోధనా నమూనా (Dual Teaching Model) ఉపయోగపడతాయి.
3. సమ్మిళిత విద్య నమూనాలు (Models of Inclusive Education)
సమ్మిళిత విద్యను పాఠశాలల్లో ప్రభావవంతంగా అమలు చేయడానికి ప్రతిపాదించబడిన మూడు ముఖ్యమైన నమూనాల వివరాలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
1. వనరుల నమూనా (Resource Model)
- ఈ నమూనా ప్రకారం ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్న పిల్లలను (CWSN) సాధారణ పాఠశాలల్లోనే చేరుస్తారు.
- తరగతి గదిలో సాధారణ ఉపాధ్యాయులతో పాటు ప్రత్యేక శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు (Resource Teachers) కూడా ఉంటారు.
- అవసరమైన సందర్భాలలో ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడు ప్రత్యేక బోధనా పద్ధతుల ద్వారా విద్యార్థులకు శిక్షణ ఇస్తాడు.
- ఈ విధానంలో ప్రతి ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడు 8 నుండి 10 మంది ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలకు మాత్రమే బోధిస్తాడు.
2. ఇటినరెంట్ నమూనా (Itinerant Model)
- ఇందులో కూడా ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్న పిల్లలను సాధారణ పాఠశాలల్లోనే నమోదు చేస్తారు.
- ప్రత్యేక శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయుడు (‘Itinerant Teacher’) ఒకే పాఠశాలకు పరిమితం కాకుండా, వివిధ పాఠశాలల మధ్య తిరుగుతూ (రొటేషన్ పద్ధతిలో) విద్యార్థులకు అవసరమైన సహాయాన్ని అందిస్తాడు.
- ‘Itinerant’ ఉపాధ్యాయుడు అంటే ఒక పాఠశాల నుండి మరొక పాఠశాలకు వెళ్తూ సహాయం అందించేవాడు అని అర్థం.
- ఈ ఉపాధ్యాయునికి కేటాయించిన పాఠశాలలు సుమారు 8 కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఉంటాయి.
- ఉపాధ్యాయుడి వద్ద ప్రత్యేక రిసోర్స్ మెటీరియల్ అందుబాటులో ఉంటుంది మరియు వీరు ప్రతి పాఠశాలను వారానికి రెండు లేదా మూడు రోజులు సందర్శిస్తారు.
3. ద్వంద్వ బోధనా నమూనా (Dual Teaching Model)
- ఈ విధానంలో పాఠశాలలోని సాధారణ ఉపాధ్యాయుడికే 3 లేదా 4 నెలల పాటు ప్రత్యేక శిక్షణను ఇస్తారు.
- ఇలా శిక్షణ పొందడం వల్ల సాధారణ ఉపాధ్యాయునికి సాధారణ విద్యార్థులతో పాటు ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలకు కూడా కలిపి బోధించే సామర్థ్యం ఏర్పడుతుంది.
4. పరిసరాల ప్రభావం (Environmental Context)
పిల్లవాడి శారీరక, మానసిక వికాసంలో మరియు అభ్యసన సామర్థ్యంలో పరిసరాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది:
- ప్రారంభ మరియు గర్భస్థ పరిసరాలు: తల్లి గర్భంలో ఉన్నప్పుడు వాడిన మందులు, క్లిష్టమైన ప్రసవం, ప్రసవ సమయంలో ప్రాణవాయువు (ఆక్సిజన్) సరిగా అందకపోవడం లేదా శైశవ దశలో అనుకూలమైన ఉద్దీపనలు (Stimulation) లేకపోవడం వంటి పరిసరాల కారణాలు పిల్లల్లో అభ్యసన వైకల్యాలకు (Learning Disabilities) దారితీయవచ్చు.
- సామాజిక మరియు భౌతిక వాతావరణం: కుల, మత, లింగ వివక్షత లేని సురక్షితమైన పరిసరాలు పిల్లలందరికీ సమాన విద్యావకాశాలను అందిస్తాయి. ఇది పిల్లలలో ఉండే ఆత్మన్యూనతా భావాన్ని తొలగించి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపుతుంది.
- మౌలిక సదుపాయాలు (Infrastructure): 2009 విద్యా హక్కు చట్టం (RTE Act) ప్రకారం 6 నుండి 14 సంవత్సరాల పిల్లలందరికీ ఉచిత నాణ్యమైన విద్య లభించాలి. పాఠశాలల్లో రాంపులు (Ramps), ప్రత్యేక వీల్ చైర్ వసతులు, మరియు అవసరమైన వారికి స్పీచ్ థెరపీ, ఫిజియో థెరపీ వంటి వైద్య సదుపాయాలను కల్పించడం అనుకూల పరిసరాల నిర్మాణంలో భాగమే.
ముగింపు
అభ్యసనం అనేది కేవలం వ్యక్తిగత అంశం మాత్రమే కాక ఇల్లు, పాఠశాల మరియు పరిసరాల యొక్క సమ్మేళన ఫలితం. ఉపాధ్యాయులు, తల్లిదండ్రులు మరియు సమాజం ఉమ్మడిగా బాధ్యత వహించినప్పుడు మాత్రమే ప్రతి విద్యార్థికి స్వేచ్ఛాయుతమైన, సమ్మిళితమైన అభ్యసనానుభవం లభిస్తుంది.
Practice Time:
Related Pages:
- Meaning, Definition, Characteristics and Elements of Personality (మూర్తిమత్వం (Personality) యొక్క అర్థం, నిర్వచనాలు, ప్రాథమిక లక్షణాలు మరియు మూలకాలపై రూపొందించిన సమగ్ర వ్యాసం)
- Factors influencing personality, Physical and Socio-cultural factors (వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రభావితం చేసే కారకాలు, శారీరక మరియు సామాజిక-సాంస్కృతిక కారకాలు)
- Theories of Personality (మూర్తిమత్వ సిద్ధాంతాలు)
- Assessment of Personality – Projective and non-projective techniques (మూర్తిమత్వ మాపన పద్ధతులు: ప్రక్షేపక మరియు అప్రక్షేపక పరీక్షలు)
- Mental Health, Adjustment, Defence mechanisms, Conflicts, Frustration, Stress, Anxiety, Maladjustment, Guidance and counselling (మానసిక ఆరోగ్యం, సర్దుబాటు, రక్షణ యంత్రాంగాలు, సంఘర్షణలు, నిరాశ, ఒత్తిడి, ఆందోళన, అసమర్థత, మార్గదర్శనం మరియు కౌన్సెలింగ్)